رأى اخفش ونظريه محققين از أدباء
اخفش معتقد است حذف همزه در حال اختيار قياسي است مشروط باينكه خوف اشتباه در بين نباشد ، وى فرموده حقتعالى يعنى :
وتلك نعمة تمنّها علىّ ( وآن نعمتي است كه بر من منّت مىنهى ) .
ونيز : هذا ربّى ( اين پروردگار من است ) را كه در سه موضع تكرار شده بر همين معنا ( حذف همزه ) حمل كرده است ولى أرباب تحقيق مىگويند : كلام در دو آية مذكور خبر است واينگونه از عبارات را كساني مىگويند كه از خصم وطرف مقابل خود انصاف خواسته بااينكه مىدانند كلام مذكور باطل وغير واقع مىباشد لذا سخن خصم را حكايت نموده وسپس در مقام ابطال آن با حجّت وبرهان آنرا بروى تكرار مىكنند .
سپس مصنف در مقام استيناس با مورد بحث برآمده ومىگويد :
ابن محيصن آية شريفه :
سواء عليهم أنذرتهم أم لم تنذرهم ( مساوى است برايشان بترسانى آنها را يا نترسانى ) بدون همزه استفهام قرائت كرده ونگفته : أأنذرتهم الخ واين قرائت مويّد است براي حذف همزه وهمچنين مؤيد ديگر كلام حضرت نبوي صلّى اللّه عليه وآله وسلم به جبرئيل عليه السلام مىباشد . وآن اينستكه وقتي جبرئيل گفت مؤمن به بهشت داخل مىشود .
حضرت فرمودند : وان زنى وان سرق ؟ آيا اگرچه زنا وسرقت نموده باشد ؟
جبريل عرض نمود : وان زنى وان سرق . اگرچه مرتكب زنا وسرقت شده باشد .
شاهد در « وان زنى الخ » كه كلام حضرت پيامبر صلّى اللّه عليه وآله وسلم است بوده كه تقديرش : أو ان زنى الخ مىباشد .
شرح
قوله : والألف أصل أدوات الاستفهام : مقصود از أصل بودن همزه براي استفهام