معترضه واقع بين خبر يعنى احاد ومبتدأ كه « لييلتنا » باشد بدانيم .
وهمچنين در فرض متّصله بودن « أم » احتياجى نيست از « الليلة الواحدة » خبر داده وبگوئيم :
الّليلة الواحدة ليلة چه آنكه اين امرى است معلوم وهيچ فائدهاى در اخبار از آن وجود ندارد ولى ممكنست در مقام معارضه با وجه اوّل براي تقويت متّصله بودن أم گفته شود :
اگر « أم » را متّصله بگيريم لازم است همزه استفهام را محذوف بدانيم وآن نادر وقليل است بخلاف حذف مبتدأ كه كثير وشايع مىباشد .
شرح
قوله : قل اتخذتم عند اللّه الخ : آية ( 80 ) از سوره بقره .
قل : فعل امر ، مفرد ، مذكر ، حاضر ضمير فاعلى در آن مستتر است باستتار وجوبي .
اتخذتم : فعل ماضي ، جمع ، مذكر ، حاضر ، از باب افتعال ، متعدي . مقول قال .
عند اللّه : مضاف ومضافاليه ومضاف ظرف بوده ومتعلق است به « اتخذتم » .
عهدا : مفعول براي « اتخذتم » .
فاء : عاطفه .
لن : از حروف ناصبه ، عامل ، مبنى .
يخلف : مضارع ، مفرد ، مذكر ، غائب ، ثلاثي مزيد ، باب افعال .
اللّه : فاعل براي « يخلف » .
عهده : مضاف ومضافاليه ، مفعول براي « يخلف » .
أم : متصله ، متحمل است كه منقطعة وبمعناى « بل » باشد .
تقولون : فعل مضارع ، جمع ، مذكر ، حاضر .
على اللّه : جار ومجرور ، متعلق به « تقولون » ، ظرف لغو .
الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — صفحة 327
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٢٧