رأى زمخشري وواحدى
زمخشري به تنهائى تجويز نموده است كه معطوفعليه « أم » حذف شود لذا در ذيل آية شريفه :
أم كنتم شهداء ( يا مىباشيد شاهدها وگواهان ) .
گفته است :
جايز است لفظ « أم » متّصله باشد واين مبتنى است براينكه خطاب در « كنتم » به يهود بوده ومعادل « أم » محذوف باشد وتقدير چنين است :
أتدّعون على الأنبياء اليهوديّه أم كنتم شهداء ( آيا بر أنبياء ادعاء يهوديت مىكنيد يا گواهان وشاهدها هستيد ) .
وواحدى نيز همين معنا را اجازه داده وتقدير آية را بنحو ديگر بيان كرده وگفته :
تقدير آية شريفه چنين است :
أبلغكم ما تنسبون إلى يعقوب من ايصائه بنيه باليهودىّ أم كنتم شهداء .
( آيا وسيد بشما آنچه را كه به يعقوب نسبت مىدهيد ومىگوئيد وى فرزندانش را به يهوديّت سفارش ووصيت نموده يا اينكه شاهد وگواه بر آن مىباشيد ) .
پايان كلام واحدى
شرح
قوله : أم المتصلة ومعطوفها : ضمير در « معطوفها » به أم راجع است .
قوله : وفيه بحث : وحاصل بحث ومناقشه اينستكه ممكنست همزه براي طلب تصديق بوده همچون « هل » در نتيجة نيازى به تقدير معادل نبوده بلكه تقديرش ممتنع است زيرا همزهاى كه براي طلب تصديق مىباشد بدون معادل است .
قوله : حذف معطوفها بدونها : ضمائر مؤنث به « أم » راجع هستند .
قوله : أفلا تبصرون أم : آية ( 51 ) از سوره زخرف .
قوله : انّ الوقف هنا : يعنى وقف بر « أم » بايد نمود وآخر آية را همين كلمه بايد قرار داد نه كلمه « تبصرون » تا در نتيجة « أم » ابتداء آية بعدى باشد .