بعبارت ديگر سبب مقام مسبّب جايگزين شده زيرا عادت أهل لسان بر اين جارى شده وقتي بيكى از ايشانا گفته ميشود : أنت خير .
گوينده اين كلام از اشخاص بصير وبينا نزد مخاطب محسوب ميشود ، پس أنت خير گفتن سبب وبصير بودن مسبب است از اينرو وقتي تبصرون حذف شده وبجايش :
انا خير واقع شود اينمعنا از باب حذف مسبب واقامه سبب بجاى آن مىباشد وهمين بيان وتوضيح يعنى حذف مسبّب واقامه سبب بجاى آن تفسير كلام سيبويه ومقصود أو مىباشد .
سؤال
اگر مقام انتقاد واشكال گفته شود :
اينكه گفتيد حذف معطوف بودن « أم » شنيده نشده وبراساس آن تجويز بعضي از أدباء در آية شريفه : أفلا تبصرون أم را باطل نموديد بنظر صحيح نيست زيرا أهل لسان مىگويند :
أتفعل هذا أم لا ( آيا بجاى مىآورى اين را يا انجام نمىدهى ) .
واظهار نمودهاند أصل آن : أتفعل هذا أم لا تفعل مىباشد ، پس در اينمثال وأمثال آن معطوف حذف شده بدون عاطف يعنى « أم » .
جواب
در جواب اين انتقاد مىگوئيم :
قبول داريم معطوف حذف شده ولى بايد توجه داشت كه در مثال مزبور حذف بعد از كلمه « لا » صورت گرفته نه پس از حرف عاطف وأساسا بعد از حروف جواب بسيار شده كه جمل حذف شده واينحروف بجاى آنها قرار مىگيرند وبدين ترتيب گويا جمله محذوف مذكور است زيرا لفظي كه ما را از ذكر آنها مستغنى مىكند در كلام موجود است ( مقصود حروف جواب مىباشد ) .