كه توحيد ويگانهپرستى حق است نه شرك ورزيدن واصطلاحا اينقسم از حصر را قصر قلب خوانند زيرا اعتقاد مخاطب را مقلوب نموده وضدّ آنرا امضاء وتثبيت مىكنند وحاصل كلام آنكه :
صرف منحصر نبودن وحى در توحيد در مورد آية نبايد موجب آن شود كه منكر افاده حصر بطور مطلق شويم واگر أبو حيان در مورد آية بخواهد بمجرّد منحصر نبودن وحى در توحيد حصر را انكار نمايد پس وى در مثل « وما محمّد الّا رسول » چه خواهد گفت وآيا مىتواند افاده حصر را در آن نفى نمايد بااينكه ادات حصر كه ماء نافيه والّا باشد در آن آمده وبدون ترديد وشك از ايندو معناى حصر استفاده مىشود ومسلّما وى حصر را در اينجا انكار ندارد بااينكه صفت حضرت صلّى اللّه عليه وآله وسلّم منحصر در رسالت نيست وبعبارت ديگر :
اگر منشاء انكار حصر در آية سابق الذكر صرف منحصر نبودن وحى در توحيد است پس مىبايد در اينجا نيز چون صفت آنجناب در رسالت منحصر نمىباشد حصر را أبو حيان انكار كند درحاليكه وى نميتواند بآن قائل گردد چه آنكه براي افاده حصر در اينجا مىگوئيم :
چون مردم موت ومرگ پيامبر را امر عظيمى تلقّى مىكردند گويا ببقاء آن حضرت معتقد بودند يعنى صفت بقاء را براي جنابش ثابت مىدانستند لذا خداوند متعال در اين آية ( وما محمد الّا رسول ) درصدد نفى خصوص صفت بقاء بوده لذا فرموده :
پيامبر أكرم فقط رسول بوده واين صفت رسالت تنها براي أو ثابت است يعنى بقاء در حق وى نمىباشد پس حصر بملاحظة نفى خصوص صفت بقاء مىباشد نه صفات ديگر واصطلاحا اين قسم از حصر را قصر افراد خوانند .
شرح
قوله : أن تكون حرف توكيد : مقصود « انّ » مشبهة بالفعل است .
قوله : ومن هنا صحّ للزمخشري : مشاراليه « هنا » فرع بودن « ان » مفتوحه بر « انّ »
الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — صفحة 273
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٧٣