سبيل : مجرور به « في » متعلق به « نقاتل » ، مضاف .
اللّه : مضافاليه .
قوله : وقال غيره : يعنى غير از خفش از أدباء ديگر .
قوله : هي في ذلك مصدريّة : ضمير « هي » به « ان » راجع بوده ومشاراليه « ذلك » غير مواضع چهارگانه مىباشد .
قوله : ضمّن ما لنا معنى ما منعنا : يعنى « ما لنا » معناى « ما منعنا » را دارد لذا همچون « منع » . به دو مفعول متعدّى مىشود .
قوله : وفيه نظر : يعنى وفي كلام قيل نظر .
قوله : لانّه لم يثبت اعمال الجار والمجرور : ضمير در « لانّه » بمعناى « شأن » مىباشد ومقصود از « جار ومجرور » « لنا » است واز « مفعولبه » ان وصلهاش مىباشد .
قوله : ولانّ الأصل الّا تكون لا زائدة : بنابراينكه در « ما لنا » معناى « ما منعنا » تضمين شده باشد كلمه « لا » را بايد در دو آية زائد گرفت تا معناى صحيح از آن استفاده شود وچنانچه قيل باين معنا معترف ومقرّ مىباشد ، حال مصنّف مىگويد :
اشكال ديگر بكلام قيل آنستكه أصل در « لا » آنستكه زائده نباشد پس تضمين « ما منعنا » در « ما لنا » صحيح نيست .
قوله : ان الأصل وما لنا في ان لا نفعل كذا : يعنى « ان » با صلهاش منصوب بنزع خافض مىباشند چون در أصل « في » بر سرش درآمده بوده وبعدا حذف شده وپرواضح است حذف « في » از ابتدأ « ان » امرى است قياسي .
قوله : وانّما لم يجز للزائده الخ : يعنى اينكه اخفش اجازه داد « ان » در غير مواضع چهارگانه زائده بوده ومعذلك عمل نصب در مضارع بكند درست نبوده وكلام مورد اعتمادي نيست واز نظر ما بىاعتبار است وما ابدا اجازه نمىدهيم كه « ان » زائده در فعل مضارع عمل نصب كند وقياسي كه وى نمود وعمل « ان » زائده را همچون عمل « من » و « باء » زائده قرار داد بىمدرك بوده واين قياس مع الفارق است زيرا « من » و « باء »
الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — صفحة 228
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٢٨