تجزيه وتركيب
امهله : فعل وفاعل ومفعول ، ماضي ، مفرد ، مذكر ، غائب ، ثلاثي مزيد از باب افعال ، متعدّى .
حتى : حرف جار بمعناى انتهاء غايت ، عامل ، مبنى .
إذا : ظرف زمان ، محلّا مجرور به حتّى ، متعلق به « امهله » .
ان : زائده .
كانّه : از حروف مشبهة بالفعل وضمير منصوبى اسمش مىباشد .
معاطى : اسم فاعل ، از باب مفاعله ، مضاف ، خبر براي « كانّ » .
يد : مضافاليه .
في : حرف جارّ ، عامل ، مبنى .
لجّة : مضاف ، مجرور به « في » ، متعلق به « معاطى » .
الماء : مضافاليه .
غامر : معطوف است بر « معاطى » بحذف عاطف .
قوله : زعم الأخفش انّها تزاد في غير ذلك : ضمير در « انّها » به « ان » راجع بوده ومشاراليه « ذلك » مواضع أربعة مىباشد .
قوله : وانها تنصب المضارع : اين عبارت معطوف است به « انّها تزاد » يعنى اخفش دو مطلب را گمان كرده وبيان داشته :
الف : آنكه « ان » در غير چهار موضع مذكور نيز زائده مىآيد .
ب : آنكه در عين حاليكه زائده است فعل مضارع را نصب مىدهد .
قوله : كما تجرّ من والباء الخ : يعنى واگر كسى باخفش اشكال كند كه چطور وقتي « ان » زائده بود در فعل مضارع عمل نصب مىكند بااينكه على القاعدة حرف زائد نبايد عمل نمايد .
وى در جواب مىگويد :
الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — صفحة 226
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٢٦