زائد بن صعصه فقعسى مىگويد :
إذا ما انتسبنا لم تلدني لئيمة * ولم تجدي من أن تقرّي به بدّا
يعنى : هرگاه نسبت خود را بيان كنيم معلوم خواهد شد كه شخص لئيم وپستى مرا نزائيده است وتو اى زن ، چارهاى نمىيابى از اينكه اقرار كنى بآن طهارت مولد .
شاهد در « لم تلدني » است كه در مقام دلالت بر معناى تبيّن در زمان استقبال آورده شده اگرچه معنايش ماضي است .
خليل ومبرّد گفتهاند :
حق اينستكه « ان اذنا » همزه مفتوح بوده ودر أصل لان اذنا مىباشد منتهى خليل « ان » را ناصبه دانسته ولى مبرّد آنرا مخفّفه از مثقله فرض كرده است .
مصنّف گويد :
قول خليل مردود است زيرا « ان » ناصبه هيچگاه بعدش اسم درحاليكه فعل مضمر ومنوى باشد واقع نميشود واين معنا تنها در « ان » مكسوره است كه اسم بعد آن واقع شده وفعلى را بين ان واسم مزبور مضمر قرار مىدهند مانند آية شريفه :
وان أحد من المشركين استجارك ( وهرگاه يكى از مشركين بتو پناه آورد كه از دين آگاه شود . . . ) كه در اين آية كلمه « ان » مكسوره بعدش « أحد » آمده وفعل « استجارك » بين آندو ومضمر مىباشد .
سپس مصنّف مىگويد :
وبهرصورت قول شاعر ديگر را كه در ذيل نقل مىكنيم مىتوان بر دو وجه ياد شده يعنى اقامه سبب مقام مسبب وتبيّن حمل نمود وآن بيت أبو العلاء بن كعب است كه گفته :
إن يقتلوك فإنّ قتلك لم يكن * عارا عليك ، وربّ قتل عار
يعنى : اگر تو را بكشند ، كشتن تو بر تو ننگ وعار نيست وبسا كشته شدنهاى ديگرى