لم ينصر يارى نكرده است يك مرد غائب در زمان گذشته .
لم ينصرا يارى نكردهاند دو مرد غائب در زمان گذشته .
لم ينصروا يارى نكردهاند مردان غائب در زمان گذشته .
شرح
دخول جازم بر سر فعل مضارع
قبلا گفته شد منظور از كلمات عامل آندسته از الفاظى است كه وقتى بر سر فعل مضارع داخل مىشوند در شكل و هيئت آن تغييرى حاصل مىنمايند چه معناى مضارع را نيز تغيير داده و چه تغيير ندهند اكنون مىگوئيم از جمله الفاظى كه پس از داخلشدنشان بر سر فعل مضارع هم در لفظ و هم در معناى فعل تغيير ايجاد مىكنند ادات جازم مىباشند كه « لم » و « لمّا » در زمره آنها داخلند .
امّا تغيير لفظى آنها در فعل مضارع :
جوازم وقتى بر سر فعل مضارع داخل شدند در مفرد مذكّر حركت آن را كه ضمّه باشد حذف نموده و در تثنيه و جمع مذكّر و مفرد مؤنّث مخاطب نون را بجزمى ساقط مىكنند و تنها دو صيغه جمع مؤنّث غائب و حاضر است كه نونشان حذف و ساقط نمىگردد .
و امّا تغيير معنوى آنها در فعل مضارع :
« لم » و « لمّا » وقتى بر سر مضارع داخل شدند علاوه بر تغيير لفظى معناى فعل را نفى و به زمان ماضى مبدّل مىكنند .
فيحذف منه : ضمير در « منه » به مضارع برمىگردد .
فانّها ضمير : ضمير در « فانّها » به نون جماعة المؤنّث برمىگردد .
متن : و يدخل النّاصب ، فيبدل من الضّمّة فتحة و يسقط النّونات سوى نون جماعة المؤنّث ، فتقول :