اوزان اسم آلت
براى اسم آلت سه وزن مشهور مىباشد به اين شرح :
1 - مفعال ( بكسر ميم و سكون فاء ) مانند : مقياس و مضراب .
2 - مفعل ( بكسر ميم و سكون فاء و فتح عين ) مانند محلب و مقلع .
3 - مفعله ( بكسر ميم و سكون فاء و فتح عين ) مانند مسرجه و منشره و گاهى هم بر وزن فعال ميآيد مانند خياط و نطاق و نظام .
و امّا صرف آن مانند صرف سائر مشتقات است .
تمرين
در جملات ذيل كه از ائمّه معصومين سلام الله عليهم اجمعين نقل شده اسماء جامد و مشتق را تعيين كرده و سپس بيان كنيد كه مشتقّات از چه نوعى هستند :
1 -
اذكروا إنقطّاع الّلذّات و بقاء التبعات
( به ياد آوريد تمام شدن خوشيها و بجاى ماندن گناهان را ) .
2 -
الحلم غطاء ساتر و العقل حسام قاطع فاستر خلل خلقك بحلمك و قاتل خلل خلقك بحلمك و قاتل هواك بعقلك
( بردبارى پردهاى است پوشاننده و خرد شمشيرى است برّان ، پس به بردبارى بپوشان نقائص خوبت را و بخرد نابود كن هواى نفست را ) .