چهار نفر بودند كه دويست اسب سوار ميانشان بود . « 1 » از آنجا كه خيبر از نظر اقتصادى و داشتن غنايم بىشمار وضع مطلوبى داشت ، كسانى به قصد غنيمت قصد همراهى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را داشتند ، اما حضرت فرمود : از شما تنها كسانى كه نيتشان جهاد است با ما همراهى كنند . « 2 »
گويا آيهء پانزدهم سورهء فتح اشاره به اعرابى است كه در حديبيه تخلّف كردند ، زيرا از روبرو شدن با قريش هراسان بودند ، اما زمانى كه سپاه اسلام به سوى خيبر رفت و تقريباً آشكار بود كه اين سفر غنايمى به همراه خواهد داشت ، اظهار همراهى كردند . از آيه چنين به دست مىآيد كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم همراهى آنان را نپذيرفته است . اصولًا غارت ، از اصول زندگى اعراب بود و آنان صرف نظر از آن كه مسلمان باشند ، براى بدست آودن غنايم قصد همراهى داشتهاند . از آنجا كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم تنها نيت جهاد يعنى حركت آزاديبخش اسلامى مورد نظرشان بود ، از كمك احتمالى اين گروه براى خود صرف نظر كرده و مانع از آمدن آنان براى غنيمت شدند . مگر آنكه تنها به نيّت جهاد بيايند .
رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم با استفاده از دو راهنما از قبيلهء اشجع ، راه خيبر را در پيش گرفت ، جز آنكه از آنان خواست تا مسيرى را برگزينند كه سپاه اسلام را در منطقهاى حد فاصل شام و خيبر قرار دهد .
دليل اين امر آن بود كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم خواست تا ميان قبيلهء غَطَفان كه همپيمانان يهوديان خيبر بودند با قلعههاى خيبر مستقر شود و اجازهء ورود آنان را به قلعهها ندهد .
مسلمانان در طى مسير ، به يكى از عوامل جاسوسى يهود برخوردند . او در ابتدا گفت :
يهوديان خيبر همه آماده و مسلحند و ذخيرهء غذايى چند سال را در داخل قلعهها آماده كرده و كسانى را در پى غطفان فرستاده و آنها نيز به خيبر آمدهاند . اما پس از بازجويى بيشتر اعتراف كرد كه اين اخبار را مخصوصاً به دستور يهوديان اين گونه بازگو كرده تا مسلمانان را به هراس اندازد . برعكس ، اهل خيبر از آمدن سپاه اسلام سخت وحشت كردهاند . « 3 »
واقدى ضمن چند خبر ، اشاره بدين نكته دارد كه يهوديان خيبر ده هزار نفر مسلح داشتهاند . « 4 » اما چنين چيزى بعيد مىنمايد . گفتنى است كه وقتى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به خيبر رسيد
هامش
( 1 ) . المغازى ، ج 2 ، ص 689
( 2 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 104 ؛ المغازى ، ج 2 ، ص 634 : لايخرجنّ معى الا راغبين فى الجهاد ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 5 ، ص 180
( 3 ) . المغازى ، ج 2 ، صص 641 - 640
( 4 ) - يعقوبى ( ج 2 ، ص 56 ) از چند ده هزار نفر ياد شده كه البته نبايد اين آمارها را به سادگى پذيرفت .