نخستين پايگاه مخفى توحيدى قرار داشت كه در توسعهء مَسْعى خراب شده است . « 1 » كوه صفا كه سعى از آن آغاز مىشود ، در سمت جنوب شرقى كعبه قرار دارد و در فاصلهء 130 مترى كعبه واقع شده است .
كوه مروه ، كه در برابر ركن شامى و در 200 مترى شمال شرقى كعبه واقع است نيز همانند كوه صفا نكتههايى دارد ؛ بر فراز همين كوه بود كه خداوند به حضرت ابراهيم عليه السلام فرمان داد تا بهترين ثمرهء جانش ؛ يعنى اسماعيل را در راه او قربانى كند . همچنين گويند هنگام فتح مكّه ، 36 بت بر روى اين دو كوه قرار داشت و بتهاى زيادى نيز در ميان آنها بود كه همه به وسيلهء پيامبر صلى الله عليه و آله شكسته شدند . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هنگام سعى ، ابتدا مقدارى از كوه صفا بالا مىرفت و سپس به حركتش ادامه مىداد و در پايين درّه ، كه آغاز محل هروله بود ، راه را مقدارى سريعتر مىپيمود . در دورهء منصور ، خليفهء عباسى ، براى كوه صفا پانزده پله و بر كوه مروه 9 پله ساخته شد . « 2 » اكنون ضمن بازسازى صفا و مروه ، پلههاى مذكور صاف و به صورت سراشيبى درآمده است .
در دوران عثمانى ، محل هروله ، كه حدود 55 متر است ، به وسيلهء استوانهء كوچك كاشىكارى شده به رنگ سبز معين گرديد و اكنون مىتوان آن را با چراغهاى سبز تشخيص داد .
مَسْعى ؛ محلّ ميان صفا و مروه ، در توسعهء دوم سعودى ، دو طبقه ساخته شد و حاجيانِ اهل سنت از طبقهء بالا نيز سعى مىكنند كه البته امكان انجام سعى و طواف بر روى پشت بام هم براى آنان فراهم است . مَسْعى در شرق مسجدالحرام و داراى شانزده درِ ورودى است . معروفترين و قديمىترينِ آنها ، باب بنىشيبه ، باب على ، باب عباس و باب السلام است . طول مسعى در توسعه سعودى به 5 / 394 و عرض آن به بيست متر رسيد . ارتفاع طبقهء اول دوازده متر و طبقهء دوم 5 / 8 متر مىباشد . اكنون پلههاى ثابت و
هامش
( 1 ) . ر . ك . به : ص 123 از همين كتاب
( 2 ) . ازرقى ، همان ، ص 394