و سمت جنوب را مَسْفَله گويند .
شهر مكه 2500 سال قبل از ميلاد مسيح عليه السلام محل توقف و اقامت كاروانيانى بوده كه در راه يمن و شام رفت و آمد داشتند و از اين رو ، موقعيت بسيار ممتاز و سوق الجيشى به آن بخشيده است . از اين شهر ، سه راهِ اصلى به سوى سه نقطهء مهم منشعب مىشده كه بر اهميت آن مىافزوده است . اين سه نقطه ، يمن ، فلسطين و درياى سرخ هستند . مساحت كنونى مكه بيش از 4800 هكتار و جمعيت ساكن آن بيش از 600 هزار نفر است .
آب وهواى مكه خشكوسوزان وگرمايش آزارندهاست ؛ زيراكوههايىكه اطراف آن واقع شده ، جلوى بادهاى شمالىرا سد كرده و صخرهها نورخورشيد را منعكس مىسازد و حرارت و دماى هوا را دو چندان مىكند . در ماههاى تير ، مرداد و شهريور حرارت آن فوقالعاده زياد است . بارندگى در آن غالباً مقطعى و در دى ماه است ؛ زيرا در منطقه مدارى واقع است . « 1 » وبهگاه بارش باران ، چنان سيلى درچند ثانيه شهر را فرا مىگيرد كه تا ساعتها و شايد روزها آثار آن باقى مىماند . اين سيل از سمت شمال به جنوب سرازير مىشودوگاهى نيز اندرون مسجدالحرام را تا يك متر و اندى فرا مىگيرد . براى جلوگيرى از ويرانىهاى حاصل از سيل ، سدى را در منطقهء معلاة ساختهاند .
ب ) نامهاى مكّهء مكرّمه
اسامى فراوانى براى مكّه گفتهاند . قاضى مجدالدّين شيرازى ، تنها كسى است كه بيشترين اسامى را در تأليف خود بهنام « تَجبير المُوشين فيالتَّعبير بالسِيّن والشّين » آورده است كه به برخى از آن نامهاى شصتگانه اشاره مىشود :
1 . العَروض 2 . السَّيل 3 . مُخْرَجَ صِدْقٍ 4 . الْبَيِّنه 5 . الْمَعادْ 6 . امِّ رُحم 7 . امّ زُحْمْ 8 . امّ صُبح 9 . امُّ القُرى 10 . الْبَلَدْ 11 . البَلدة 12 . البلد الامين 13 - البلد الحرام 14 . الرَّتاج 15 . النَّاشر 16 . حرم اللَّه تعالى 17 . بلداللَّه تعالى 18 . فادان .
19 . الباسَّه . 20 . الناسَّه . « 2 »
هامش
( 1 ) بوركهارت . رحلات فى شبه جزيرةالعرب ، ترجمه عبدالعزيز بن صالح الهلابى ، ص 218
( 2 ) فاسى المكى ، شفاء الغرام باخبار البلد الحرام ، ج 1 ، صص 76 و 77 ؛ نهروانى المكى ، الاعلام باعلام بيتاللَّه الحرام ، ص 18