حد و مرز حرم نصب كرد كه در دوران پس از پيامبر صلى الله عليه و آله و خلفا ، اين علامتها به 943 عدد رسيد كه بر فراز تپهها و ارتفاعات و سطوح قرار داشت . امروزه جز اندكى از آنها باقى نيست . اين محدوده ، به طول 127 كيلومتر به صورت ذوزنقه و مساحت 550 كيلومتر را تشكيل مىدهد . ( تصوير شمارهء 20 )
محدودهء حرم را در شش جهت ، اينچنين معين كردهاند :
1 . سمت طائف / وادى عُرَنَه ( عرفات )
از راه عرفات و در ميان « نَمِره » در عرفات است كه آن را از 22 تا 32 كيلومتر گفتهاند . « 1 » بنابراين ، بخشى از سرزمين عرفات از حد حرم خارج است كه با علايمى ؛ بهويژه در داخل مسجد نَمِرة ( محل وقوف پيامبر صلى الله عليه و آله ) مشخص شده است .
2 . وادى نخله
مكانى است ميان مكه و طائف در سمت شمالشرقى حرم و در 45 كيلومترى مكه ، در اينجا پيامبر صلى الله عليه و آله هنگام برگشتن از غزوهء طائف استراحتى كرده و گروهى از جنها با شنيدن صداى قرآن پيامبر صلى الله عليه و آله ، به او ايمان آوردند . « 2 » برخى نيز گفتهاند سورهء جن در اين محل نازل شده است . سريّهء عبداللَّه بن جحش و خالدبن وليد به سوى نخله از سراياى معروف زمان پيامبر صلى الله عليه و آله بوده است . البته اين موضوع براى مسجد جن در نزديكى مسجدالحرام هم گفته شده است .
3 . جِعْرانه
منطقهء جعرانه نيز از حدود حرم است كه ميان 18 يا 24 كيلومترى مكه است . حدّ حرم در جِعرانه ، شعب « آل عبداللَّه بن خالد بن اسيد » است كه در اين مكان مسجدى به نام
هامش
( 1 ) . پيشين ، ج 1 ، ص 87 ؛ ابن خردادبه ، المسالك والممالك ، ص 116
( 2 ) . فاكهى ، اخبار مكه ، ج 5 ، ص 98