چادر اطلس دگر نشانه دين نيست * پرده ز رخ برافكن نه جاى مقال است
بهر زنان روى بند و چادر و پيچه * سد ترقى چه در گذشته ، چه حال است
مظهر صنع خداست روى منيرت * سرّ تجلى ايزد متعال است
زن ز چه اندر كفن بسر رود عمرش * زندگيش از چه در شكنج و ملال است
ختم كنم شعر و مژده مىدهمت خوش * عمر خرافات و جهل رو به زوال است « 1 »
جشنى هم به مناسب كشف حجاب در كلوپ ايران برگزار شد كه « رئيس الوزراءهاى سابق و رؤساى ادارات و ادبا و نويسندگان » در آن حضور داشتند و ملك الشعراء بهار با خطاب « اى زن » قطعهء بلندى از اشعار خود را در آن محفل خواند . گفتنى است كه ملك الشعراء فردى مذهبى ، اما متجدد و ايرانگرا بود و حجاب را يكى از دشوارىهاى اصلى زندگى زنان مىدانست . با اين حال ، به هيچ روى نبايد شعر ضد حجاب او به معناى مخالفت وى با آيين و مذهب تلقى شود . شاهد آن دهها قصيدهاى است كه وى در ستايش امامان دارد و حتى در سال 1315 به پيشاهنگان جوان توصيه مىكند كه همچنان مهر على و يازده فرزندش را به عنوان مبناى اعتقاد داشته باشند :
مهر على و يازده سليلش * بنمود ترا راه رستگارى « 2 »
وى با ستايش فراوان از زن و تشبيه او به گل و نيز سخن گفتن از نقش وى در خانه و زايش فرزند و تربيت او چنين ادامه مىدهد :
بهشت واقعى جايى است كز مهر * تو با فرزندگان آنجايى اى زن
دريغا كز حجاب خود وطن را * به نيمه تن فلج فرمايى اى زن
بزرگا شهريارا ! كامر فرمود * كز اين بيغوله بيرون آيى اى زن
به شاه پهلوى از جاى دعا گوى * اگر پنهان اگر پيدايى اى زن
قيود شرم و عفت سختتر كن * كنون كازاده ره پيمايى اى زن « 3 »
از اين قطعه روشن است كه ملك الشعراء چونان شاعران بازارى نيست كه بىمهابا به ستايش كشف حجاب بپردازد ، اما در عين حال ، شعر وى نيز از تندباد تجدد رضاخانى در امان نمانده است .
شعر ديگرى كه از وى دربارهء كشف حجاب رسيده - و البته در نهضت بانوان نيامده - چنين است :
هامش
( 1 ) . همان ، ص 38 - 39
( 2 ) . ديوان بهار ، ج 1 ، ص 659
( 3 ) . همان ، ص 41 - 42 ؛ در ديوان بهار ( چاپ امير كبير ج 1 ، ص 647 ) مصرع نخست بيت اخير چنين آمده است : « حجاب شرم و عفت بيشتر كن » .