در اين آيات دو استثناء ، يكى براى قانون كسب اجازه در وقت ورود در اتاق ديگران و ديگر براى قانون پوشش زنان ذكر شده است . آيهء اول و دوم راجع به استثناى اول و آيهء سوم راجع به استثناى دوم است .
قبلا اين دستور را شرح داديم كه هركس مىخواهد وارد محل خلوت ديگرى شود بايد اعلام كند و با كسب اجازه وارد شود ، و گفتيم اين دستور حتى در مورد محارم نزديك مانند پسر نسبت به مادر ، و پدر نسبت به دختر نيز جارى است . در اين آيات دو طبقه از اين دستور استثنا شدهاند . براى اين دو طبقه اجازه خواستن فقط در سه نوبت لازم شمرده شده است و در اوقات ديگر لازم دانسته نشده است . اين دو طبقه عبارتند از :
1 .
الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ
- مملوكان شما
2 .
الَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ
- كودكان نابالغ شما
سه نوبتى كه اين دو دسته بايد اجازه بخواهند عبارت است از : پيش از نماز صبح ، و هنگام نيمروز كه افراد به خاطر گرما لباس رو را از تن درآورده استراحت مىكنند ، و بعد از نماز عشاء كه هنگام رفتن به رختخواب است .
در اين مواقع معمولا زن يا مرد در لباس غيرعادى هستند و چون تازه از خواب برخاستهاند ( قبل از نماز صبح ) و يا تازه مىخواهند به خواب روند ( بعد از نماز عشاء ) و يا در حال استراحتند ( وقت ظهر ) معمولا با لباس خواب بسر مىبرند . در چنين اوقاتى مملوكان و پسران نابالغ بايد با كسب اجازه وارد اتاق شوند ولى در مواقع ديگر به علت احتياج به رفتوآمدهاى مكرر
( طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلى بَعْضٍ )
استيذان لازم نيست .
در اين آيات سه نكته جلب توجه مىكند :
1 . اينكه
« الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ »
با موصولى كه براى جمع مذكر است ( الذين ) ذكر شده است و حتما شامل غلامان مىباشد چنانكه در تفاسير و روايات نيز تصريح شده است . از آن جمله روايتى است در كافى از حضرت صادق عليه السلام :
قال : هى خاصّة فى الرّجال دون النّساء . قيل : فالنّساء يستأذنّ فى هذه الثّلاث ساعات ؟ قال : لا و لكن يدخلن و يخرجن « 1 » .
اين دستور ( اجازه خواستن در سه نوبت ) مخصوص مردان است . سؤال شد كه آيا زنان بايد اجازه بگيرند ؟ فرمود : نه ، همينطور مىآيند و مىروند .
اينكه غلامان در غير اين سه نوبت حق دارند بدون اجازه وارد اتاق زن شوند خود دليل بر اين است كه غلامان نيز وضع استثنايى دارند ، و اين خود شاهدى قوى مىباشد بر اينكه در
هامش
( 1 ) . كافى ج 5 ، ص 529