وجودى ، يعنى بودن طرف از محارم يا مماثل ؛ و لذا كشف مىكنيم كه اصل در اين دو مسأله نيز حرمت و عدم جواز است ؛ و مادام كه احراز مماثل بودن يا از محارم بودن طرف [ ثابت ] نشود ، نظر كردن به او ، و ابداء زينت نمودن نزد او جائز و مباح نيست . بنابراين اصل ، هر وقت ما در اين دو مسأله دچار شبههء حكميّه يا مصداقيه بشويم ، مرجع و پناهگاه ما اصالت حرمت و عدم جواز است ؛ مگر آنكه دليل معتبر غير معارض بر جواز بيابيم ، يا به وسيلهء قطع يا امارهاى از امارات شرع مصداق مشتبه را معيّن و مشخّص نماييم .
در آيهء اوّل ، شريعت اسلام اجازه داده است كه زنان پارهاى از اعضاى خود را نپوشند . فقها مىگويند فهم و تعيين موضوع استثناء به آنچه آن وقت مرسوم بوده واگذار شده است ، و در عين حال اتفاق دارند كه صورت و دو كف ، جزء استثناء است و پوشيدن آن ضرورى نيست و در اعضاء ديگر چون بازو و در پا اختلاف است . يكى از فقهاء « ابن عابدين » مىنويسد :
تمام بدن زن عورت است جز صورت و دو كف و دو قدم « 1 » به احتمال قوى ؛ و در بازوى او به احتمال ضعيف ؛ و زن جوان را بايست از باز بودن صورت بازدارند ؛ نه براى آنكه صورت عورت است ، بلكه ترس فتنه ؛ همانطور كه تماس به او جائز نيست ، هرچند از شهوت ايمن باشند ؛ زيرا بدتر از ديدن است ؛ و به همين سبب ، اين كار سبب مىشود كه زناشويى ميان چنين مرد [ زانى ] و زنى [ زانيه ] در صورت داشتن شوهر [ آن ] زن [ بر آن مرد ] حرام مىشود ؛ و روا نيست از روى شهوت به صورت زن نگاه كنند و اگر ايمن از شهوت باشند اين امر روا است ، هرچند زن صاحب جمال باشد . يكى ديگر از فقهاء در « كتاب الروض فى مذهب الشافعين » « 2 » مىنويسد : ديدن صورت و دو كف زن به مرد اجنبى و مرد به زن ، اگر ايمن از فتنه باشند ، جايز است ؛ « 3 » و روا است ديدن صورت زن هنگام معامله ؛ و وقتى شاهد مىشود هنگام اداى شهادت ، بايد صورت خود را باز نمايد .
خيلى سخت خطا و اشتباه فرمودهاند . دعوى اتفاق در اين مورد ، صرفا عارى از حقيقت و دور از صواب است ؛ حتى دعوى اجماع هم كه سهلتر از دعوى اتفاق است ، از احدى از علماى سنّت و جماعت ، فضلا از شيعه ديده نشده . اينك ما عين
هامش
( 1 ) . و عورة المرأة جميع بدنها الّا وجهها و كفّيها .
( 2 ) . الروضة فى الفروع اثر امام نووى است كه در فقه شافعى است و شهرت فراوانى داشته شروح و تلخيصهاى متعددى بر آن و از آن شده است . از جملهء آن تلخيصها ، الروض اثر شرفالدين اسماعيل يمنى شافعى است . دربارهء هر دو بنگريد : كشف الظنون ، ج 1 ، صص 919 ، 929 - 930
( 3 ) . در الروضة ( ج 5 ، ص 366 ) آمده است : نظر الرجل الى المرأة : فيحرم نظره الى عورتها مطلقا و الى وجهها و كفّيها ان خاف فتنة و ان لم يخف فوجهان : قال أكثر الاصحاب المتقدمون : لا يحرم ، لقوله تعالى« وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها »هو مفسّر بالوجه و الكفّين ؛ لكن يكره .