اين باب ، روى همين قاعده و ادلّهء خاصّهء ديگر موارد حاجت و ضرورت مانند اقامهء شهادت ، رؤيت جنايت ، معاينهء طبيب ، انجاء غريق و امثالها ، از حكم وجوب حجاب استثناء نمودهاند . ما نحن فيه نيز كه مورد لزوم تعليمات باشد ، نيز از اين قبيل است كه بر تقدير مانعيت حجاب از انجام تعليمات ، به مقدار رفع حاجت و انجام وظيفهء اهمّ تعليم و تربيت ، حكم وجوب حجاب مرتفع مىشود ؛ لكن اين نكته را نبايد از نظر دور داشت كه اين قواعد ، مقدار محدودى از حجاب كه حاجت و ضرورت به آن مرتفع شود ، رفع مىنمايد ؛ چنانكه فرمودهاند « الضّرورات تقدّر بقدرها » . بنابراين در نظر اين دسته از فقها ، طرفداران حجاب روى اصول و قواعد گذشته ، يك قسمت محدودى از حجاب وجه و كفين ، يعنى در مدارس و محافل تعليم و تربيت برداشته مىشود ، نه بهطور كلّى كه حتّى در خيابانها و معابر عمومى نيز باز گذاشتن صورت را تجويز نمايند .
و ثالثا مىگويند آن ترقّيات و تعليماتى كه شما در نظر گرفته و حجاب را مانع و عايق از آن دانستهايد ؛ علاوه بر آنكه موافق با فهم و فكر و مغز و قواى جسمى طبيعى زنان نيست و از حدود استعداد ذاتى آنها خارج است ، منافى با شغل ويژه و اعمال خاصّهء معيّنه آنها است كه خداوند آنها را براى آن آفريده . توضيح اين مدعّى آنكه ، به طورى كه به تصديق دانشمندان عصر رسيده و علم امروز بر آن گواهى مىدهد ، مغز زن حجما از مغز مرد كوچكتر و قواى جسمى و فكرى او به مراتب ضعيفتر و حوصله و صبر و خويشتندارى او بسيار كمتر از مردان مىباشد ؛ بلكه از آنجا كه در قوانين اسلام ، ديه و خونبهاى زن نصف خونبهاى مرد مقرّر شده ، كشف و استنباط مىشود كه ارزش روحى و جسمى زنان نوعا نصف مردان است ؛ و از آن طرف ، احساسات و عواطف زن به ويژه رقّت قلب او نسبتا بيشتر و هوا و هوس و تمايلات نفسانى او زيادتر و براى تحريك و تأثّر مهيّاتر است ، ضعف اين قوى و وجود اين غرائز در زن ، مناسب با يك كارهاى كمتعمّق سطحى و مربوط به احساسات لطفآميز و عواطف صورى ظاهرى است ؛ مانند خانهدارى ، فرزندپرورى ، تشكيل خانواده ، حفظ نسل و نتيجه و ساير كارهاى مربوط به تسكين خاطر مردان و اصلاح امور داخلى آنان ؛ پس اگر مقصود از تعليم و تربيت آنان تعاليم و تربيتهاى مربوط به اين قبيل اشغال و اعمال خاصّهء آنها است ، منافاتى با حجاب ندارد ؛ چنانكه تاكنون نداشته و با چشم خود ديده كه خانوادههاى بسيار بزرگ در اسلام با همان زنان متحجّبه به خوبى تشكيل يافته و نسلهاى پاك برجسته از آنها تحويل جامعه گشته [ است ] و اگر مقصود از
رسائل حجابيه (فارسى) — صفحة 646
مساهمون: الشيخ رسول جعفريان
ص٦٤٦