همعقيدهء اصفهانى خان بوده است در انكار حجاب ؛ اگرچه پس از نزول آيهء حجاب ، يك مسلمان انكار نكرده است ؛ ولى حديث مرسل است و محل اعتنايى نيست . و لذا صاحب جواهر چون خواسته احتراما آن را طرد نكند ، حمل بر نظر ناگهانى كرده و فتوا بر خلاف مضمونش ، يعنى حرمت نظر داده است . « 1 »
سادسا شرط عمل به حديث چند چيز است : اول صحّت سند كه جميع افراد سلسلهاش اسم برند و شيعهء اثناعشريهء عدل ضابط باشد يا معمول به در نزد اصحاب باشد . دوم صحّت متن . سوم صراحت دلالت . چهارم وجودش در كتب معتبره . پنجم عدم اعتراض اصحاب .
ششم عدم حديث معارض ديگر كه با وى معارضت كند . و اين حديث ، هم مرسل است و هم دلالتش تمام نيست و هم معارض قوى دارد . و در خصوص قدمين ، اعراض اصحاب هم ثابت شده است ؛ و از اين جهت حديث جابر اضعف از آن است ؛ زيرا كه جابر نامى روايت كند از امام كه او روايت كند از جابر بن عبد الله ؛ و جابر اول مشترك است بين ثقه و غير ثقه . ثانيا دو نفر مجهول المذهب در سلسله سندش هستند : احمد بن ابى عبد الله و عبيد بن معاويه . و يك نفر خلاف مذهب در آن است و آن عمرو بن شمر است « 2 » كه چه بسا به واسطهء عداوت مذهبى با حضرت فاطمهء كبرى عليها السلام خواسته از راه تعريف به زهد ، فاطمه عليها السلام را تضييع كند و الّا به قول صاحب جواهر ، فاطمه كه از ابن ام مكتوم در حجاب مستور مىشود كه جميع كتب معتبره با احاديث صحيحه نقل كردهاند ، چگونه در حضور جابر مىآيد به قسمتى كه او به دقّت و عمد ، نظرى به سوى او كند و تميز زردى و سرخى روى او دهد . و لذا صاحب جواهر گويد يقين داريم كه چنين امرى واقع نشده است .
بلى ، اگر بخواهيم احتراما تكذيب حديث نكنيم ، مىگوييم قبل از نزول آيهء حجاب بوده ، چنانچه صاحب عصم العفائف فرموده ، يا نظر ناگهانى كه اتفاق مىافتد بر زن ؛ چنانچه صاحب جواهر فرموده . ثالثا اين خبر با اين ضعف معارض است با حديث صحيح عالى جعفريات كه شيخ حرّ عاملى در ترجمهاش [ شرح حالش ] فرموده : الجعفريات هى الف حديث باسناد عظيم الشأن . « 3 » و حديث صحيح مقدّم است ، خصوص صحيح عالى كه قليل الواسطه است ، بلكه ما اين دو حديث را مىنگاريم تا سيهروى شود هركه در او غشّ باشد و خود مسلمين تميز ميان صحيح و سقيم و صادق و كاذب بدهند ، اگرچه تميز مذكور مبتنى
هامش
( 1 ) . جواهر الكلام ، ج 29 ، ص 78 - 80
( 2 ) . سند كتاب كافى چنين است : عدة من أصحابنا ، عن أحمد بن ابى عبد الله ، عن اسماعيل بن مهران ، عن عبيد بن معاوية بن شريح ، عن سيف بن عميرة ، عن عمرو بن شمر ، عن جابر ، عن ابى جعفر عليه السلام ، عن جابر بن عبد الله الانصارى .
( 3 ) . وسائل الشيعة ، ج 10 ، ص 320 ، ش 13506