بر تقليد ميّت ، ( 1 ) عبادتش باطل ( 2 ) است .
[ 4 ] و اما ظاهر كلمات علماء ، تقليد اعلم واجب مطلق است نه مشروط ، يعنى آنچه قدرت دارى بايد كوشش كنى در ياد گرفتن فتواى اعلم . ( 3 )
هامش
1 - ( امد ) قبلا ذكر شد كه بقاء بر تقليد ميّت اعلم ، وجوب دارد ، و به صورتهاى ديگر هم اشاره شد .
( م ) مگر آنچه مستثنى است در محل خود . ( ميرزا )
. . . مرحوم حاج ميرزا محمد حسن حسينى شيرازى - معروف به ميرزاى اول
2 - ( امد ) حكم به بطلان مطلقا مشكل است ، بلكه اگر با قصد تقرّب ، عبادتش واقع شده ، و مسائل آن هم بر اساس احتياط عمل كرده ، يا مطابق با واقع ، و يا رأى فردى يا افرادى كه بايد از آنها تقليد مىنمود ، عملش منطبق شده است ، عمل وى محكوم به صحّت مىباشد .
3 - ( امد ) در صورتى كه مجتهد اعلم فتواى صريح و واضحى داشته باشد ، ولى اگر بدانيم در مواردى مجتهد اعلم ، فرصت تحقيق و تتّبع كافى را نداشته ، و غير اعلم به جهت ابصريّت و آگاهى او به موارد ادلّه ، به حكمى دست يافته است ، - و در واقع همانطور كه مجتهد اعلم استنباط مىكند ، او هم استنباط كند - بعيد نيست كه در اين صورت ، عمل به فتواى او هم