است ، و اگر نه بايست جسمى باشد مثل آنها و از نوع آنها ، و مركب باشد به انواع تركيبات ، و محتاج و ممكن باشد ، و محتاج بخالقى باشد كه او را ايجاد كند .
و از حضرت امام حسين عليه السلام منقول است كه تتمه سوره تفسير صمد است . يعنى از او چيز كثيفى متولد نمىشود ، مانند فرزند و بول و غائط و منى و بلغم و ساير كثافاتى كه از مخلوقين جدا مىشود ، و نه چيز لطيفى مانند نفس و كلام و صوت ، و از او منبعث نمىشود حوادث ، مانند پينكى و خواب ، و خطورات بال و غم و اندوه و شادى ، و خنده و گريه ، و بيم و اميد ، و رغبت و ترس ، و ماندگى و گرسنگى و سيرى « 1 » .
وَ لَمْ يُولَدْ
، يعنى زائيده نشده است ، و او را پدر و مادر نيست ، و اين رد است بر نصارا كه عيساى زائيدهشدهء مريم را خدا مىدانند ، و موجود به ذات خود است ، و وجود او مستند به علت و سببى نيست .
و حضرت سيد الشهداء صلوات اللّه عليه فرمود : يعنى از چيزى متولد نشده است ، و از چيزى بيرون نيامده است ، نه چنان كه اشياء كثيفه از عناصر خود بيرون مىآيند ، مانند حيوان كه از حيوان ديگر بهم مىرسد ، و مانند گياه كه از زمين مىرويد ، و مانند آب كه از چشمه بيرون مىآيد .
و نه مانند چيزهاى لطيف كه از مركزهاى خود بيرون مىآيند ، چون بينائى كه از چشم بيرون مىآيد ، و شنوائى كه از گوش بهم مىرسد ، و بوئيدن كه از بينى بيرون مىآيد ، و چشيدن كه از دهان بيرون مىآيد ، و دانائى و تميز كه از دل ناشى مىشود ، و آتش كه
هامش
( 1 ) توحيد شيخ صدوق ص 91 .