كه عبارت از گروه انبياء و بنى اسرائيل و اشرف انبياء و ائمهء هدى عليهم السلام همه از آن حضرت بهم رسيدهاند لهذا تشبيه به درخت زيتون فرمود .
پس حضرت فرمود : مراد از لا شرقيه و لا غربيه آن است كه حضرت ابراهيم نه يهودى بود و نه نصرانى ، و نصارا را مشرقى فرمود چون كه نصارى در نماز روى به مشرق مىكنند ، و يهود را مغربى فرمود چون روى به مغرب مىكنند .
و بعضى از مفسرين گفتهاند كه مراد درخت زيتونى است كه در وسط كوه واقع باشد ، كه آفتاب هميشه بر آن تابد ، نه آن كه در مشرق كوه باشد كه در حوالى غروب آفتاب بر آن نتابد .
و ممكن است كه مراد حضرت نيز آن باشد كه يهود و نصارا خود را از آفتاب هدايت محروم گردانيده به راست و چپ ميل كردهاند ، و حضرت ابراهيم بر وسط طريق است كه پيوسته از خورشيد هدايت منتفع است .
چنانچه حق سبحانه و تعالى فرموده است
« ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا »
« 1 » يعنى : يهود و نصارا هر يك حضرت ابراهيم را از خود مىدانند ، و ابراهيم نه يهودى بود و نه نصرانى ، بلكه مايل بود از جميع مذاهب باطله به مذهب حق اسلام .
« يكاد زيتها يضيء و لو لم تمسسه نار » يعنى : از غايت صفا و روشنى نزديك است كه زيتش نور به بخشد بدون آن كه آتشى به آن برسد .
حضرت فرمود : يعنى علم از اهل بيت سلام اللّه عليهم منفجر مىشود و به عالميان مىرسد بىآن كه از كسى آموخته باشند و نزد
هامش
( 1 ) - سورهء آل عمران : 67 .