زمين نهادند و كفن را كنار زد و به صورتش تماشا نمود . منظور آن حضرت از اين عمل اين بود كه مرگ اسماعيل بر همگان معلوم شود و براى كسى در مرگ وى شك و شبههاى باقى نماند و اين فكر كه شايد او امام پس از پدرش باشد ، به كلى از ذهنها زدوده شود . از اين رو پس از مرگ اسماعيل - رحمة اللَّه عليه - كسانى كه گمان مىكردند او در آينده به مقام امامت خواهد رسيد ، به اشتباه خود پىبردند و از عقيدهء خويش برگشتند ولى تعداد اندكى از كسانى كه در مناطق دور زندگى مىكردند و رابطه با شخص امام و اصحاب آن حضرت نداشتند ، در عقيدهء خويش مبنى بر زنده بودن اسماعيل و امامت وى بعد از امام صادق باقى ماندند .
پيدايش مذهب اسماعيليه
شيخ مفيد مىنويسد : پس از شهادت امام صادق عليه السلام گروهى از همان افراد ، راه حقيقت را دريافتند و از عقيده به حيات و امامت اسماعيل منصرف و به امامت حضرت موسى بن جعفر عليه السلام معتقد گرديدند و در اين عقيده نماند مگر تعدادى اندك و نادر كه آنان هم به دو گروه تقسيم شدند : گروهى وفات اسماعيل را پذيرفتند ليكن بر اين عقيده بودند كه به هر حال او شايستهء امامت بود نه برادران ديگرش و پس از مرگ او و مرگ پدرش ، اين مقام به فرزند او « محمّد بن اسماعيل » منتقل مىشود نه برادرش « موسى بن جعفر » ! بنابراين به امامت « محمّد بن اسماعيل » معتقد گرديدند .
امّا بعضى از آنها در عقيده به حيات اسماعيل ثابت و پابرجا ماندند ، و اين هر دو گروه را اسماعيليّهء مىگويند .
مفيد - رضوان اللَّه تعالى عليه - اضافه مىكند امروزه تعداد پيروان اسماعيليه اندك است و چندان قابل توجه نيست و آنچه امروز از عقيدهء آنان معروف است ، اين است كه به عقيدهء اسماعيليه ، امامت پس از اسماعيل بن امام صادق در ميان فرزندان او ، تا قيامت نسل به نسل باقى خواهد ماند . « 1 »
هامش
( 1 ) . ارشاد شيخ مفيد ، ص 285 ، چاپ بصيرتى قم .