« گنبدى كه در سمت راست دوبرج قرار گرفته ، به عاتكه و صفيه ، عمههاى رسول خدا تعلّق دارد . و همچنين بيست و هفت سال قبل از وى ، حسام السلطنه در سفرنامهاش از بقعهء خارج بقيع ، به عنوان « بقعه صفيه و عاتكه » نام مىبرد . « 1 » البته از آنان انتظار بيش از اين نيست ؛ زيرا اولى يكى از درجه داران عالى رتبهء مصر بود كه با سمت فرماندهى نيروى محافظ محمل ، از طرف پادشاه مصر به حجاز سفر كرده و دوّمى يكى از وزراى دوران قاجار است كه ديدهها و شنيدههاى خود را به رشته تحرير درآوردهاند . « 2 » از مطالبى كه مؤيد نظريهء ما است ، گفتار على حافظ از نويسندگان اخير و از اهالى مدينه است . او مىگويد : « در اين محل دو قبر وجود دارد ؛ يكى قبر صفيه و ديگرى در ميان مردمِ مدينه شهرت دارد كه به عاتكه متعلق است و لذا اين بخش را بقيع العمات مىگويند آنگاه اضافه مىكند : ولى از نظر تاريخى هجرت عاتكه به مدينه معلوم نيست و حتّى پذيرفتن اسلام از سوى وى نيز مورد اختلاف است . « 3 » نگارنده در تأييد اينمطلب مىگويد : مراجعه به كتب رجال و تراجم هم مبين اين است كه از ميان پنج عمهء رسول خدا صلى الله عليه و آله تنها صفيه به مدينه مهاجرت كرده و بقيه آنها يا قبل از اسلام از دنيا رفتهاند و يا به عللى از جمله در اثر ممانعت همسرشان به مدينه هجرت ننمودهاند . ابن قتيبه ( م 276 ) مىگويد : « وَلَم تسلم من عمّاته صلى الله عليه و آله إلّاصفيّه » ؛ « 4 » « از عمّههاى رسول بجز صفيّه هيچ يك اسلام را نپذيرفت . » عزالدين جزرى ( م 630 ه . ) مىگويد : « و اسلمت عمته صفية اجماعاً و اختلفوا فى اروى و عاتكه » « 5 » ابن عبدالبر ( م 463 ه . ) مىگويد : « اختلف في اسلام عاتكه والاكثر
تاريخ حرم ائمه بقيع (ع) و آثار ديگر در مدينه منوره (فارسى) — صفحة 282
مساهمون: محمد صادق نجمى
ص٢٨٢
هامش
( 1 ) . سفرنامه مكه ، ص 152
( 2 ) . در مورد كتابهاى جديد ، كه قبر عاتكه را در كنار قبر صفيه تثبيت نمودهاند ، مىتوان از تاريخ و آثار اسلامى مكه مكرمه و مدينه منوره و آثار اسلامى مكه و مدينه و گنجينههاى ويران نام برد .
( 3 ) . فصول من تاريخ المدينه ، ص 170
( 4 ) . المعارف ، ص 57
( 5 ) . اسد الغابه ، چاپ بيروت ، ج 1 ، ص 40