شد ، آيا او نطفهاى نبود از آب گنديدهاى كه ريخته شود ( 3 ) ؟ » بنا بر اين ، در آفرينش انسان ، با شگفتيهاى فراوان و تركيبات گوناگون اعضا ، از عجايبى است كه به عجايب برانگيختن و دوباره زنده كردن او افزوده مىشود ، پس آن كسانى كه اينها را در آفرينش و قدرت خدا مىبينند از قدرت و حكمت او بعيد مىشمارند و انكار مىورزند ؟ پس اگر ايمان تو ضعيف است ، ايمانت را با نگرش به خلقت نخستين و آفرينش اوّلين ، تقويت كن ! زيرا جهان دوّم [ و عالم آخرت ] مانند اين عالم بلكه از آفرينش اوّل آسانتر است ( 4 ) و اگر ايمانت قوى است پس موارد ترس و خطرات را از دل خود بگذران ! و بيشتر فكر كن و بينديش تا از دلت آرامش و قرار را بگيرد و براى حضور در پيشگاه حق تعالى آمادگى پيدا كنى .
نخست در بارهء آنچه گوش اهل قبور را مىرنجاند يعنى شدّت دميدن در صور ، بينديش ! كه آن غرّشى است كه باعث شكافتن قبرها از ناحيه سر مردگان مىشود و همهء آنان يكباره از جاى خود حركت مىكنند ، و با خود تصوّر كن كه تو نيز از جا بلندشدهاى سر و صورت و اندامت از سر تا پا آلوده به خاك قبر دگرگونه از شدّت نعره حيرت زده چشمها به طرف صدا خيره شده ، و همهء مردم از قبرهايى كه مدّتى دراز مبتلا بودند ، و ترس و وحشت آنها را از پا در آورده علاوه بر تمام غم و اندوهها و سختى حالت انتظار ، اكنون يك باره از جا بلند شدهاند ! همان طورى كه خداى متعال مىفرمايد : « و در صور دميده شود ، پس تمام كسانى كه در آسمانها و در زميناند ، جز آن كسانى كه خدا بخواهد ، از خود بى خود شوند ، سپس ديگر بار در صور دميده شود پس ناگاه آنان به پا خاسته و مىنگرند . ( 5 ) » و نيز مىفرمايد : « چون در صور دميده شود ، پس آن است كه آن روز دشوار و بر كافران آسان نيست ( 6 ) . » و باز فرموده است : « و مىگويند : كى باشد اين وعده اگر شما راستگويانيد ، انتظار نمىبرند ، مگر يك فريادى را كه ايشان را فرا خواهد گرفت در حالى كه ايشان دشمنى مىورزند ، پس نمىتوانند وصيّت كنند و نه مىتوانند نزد خاندانشان برگردند ، و در صور دميده شود ، پس ناگاه آنان از قبرها به سوى
تنبيه الخواطر ونزهة النواظر (مجموعة ورام) (آداب و اخلاق در اسلام) ( فارسى) — صفحة 533
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٥٣٣