زود به زود تغيير پذيرند ، امّا آسمانها محكم و سختند و تغيير ناپذير ، خداى متعالى فرموده است : « آسمان را سقفى محفوظ و طاقى استوار قرار داديم ( 33 ) » و مىفرمايد :
« و بالاى سر شما هفت طبقهء استوار برافراشتيم ( 34 ) » ، و فرموده است : « آيا شما در خلقت سختتريد يا آسمانى كه برافراشته است ؟ بلند گردانيد سقف آن را و استوار ساخت ( 35 ) » پس به ملكوت نگاه كن ، و نگاه كردن آن نيست كه چشم به طرف آسمان بدوزى و رنگ آبى آسمان و روشنى ستارهها و پراكندگى آنها را ببينى ، زيرا چهارپايان در اين نگاه با تو شريكند ، و اگر مقصود از نگرش اين بود ، پس ابراهيم ( ع ) را چرا خداوند متعال توصيف كرده و فرموده است : « و اين چنين نشان داديم به ابراهيم ملكوت آسمانها را ( 36 ) . . . » پس اى خردمند ، بيشتر دقّت كن و بينديش ، و به آسمانها ، ستارهها ، گردش ستارگان ، طلوع و غروبشان ، و به خورشيد و ماه و اختلاف مشرق و مغربشان و حركت مداوم بىوقفه ، و بدون تغيير مسيرشان ، نگاه كن ، تمام اين كرات در منزلگاههاى منظّم و با حساب معيّن بدون كم و زياد در حركتند تا وقتى كه خداوند آنها را چون پيچيدن طومار نامهها درهم بپيچد ، سپس به گردش خورشيد در مدار خود توجّه كن . وانگهى در هر روز ، آن طلوع و غروب دارد ، منزّه است آن خدايى كه آن را آفريده و رام كرده است ! اگر طلوع و غروب خورشيد نبود ، شب و روزى در كار نبود ، و اوقات شناخته نمىشد ، و هميشه يا تاريكى و يا روشنايى همه جا را فراگرفته بود ، و هنگام كار از وقت آسايش تشخيص داده نمىشد ، پس بنگر كه چگونه شب را براى آسايش و روز را براى زندگى تعيين كرده است ، و به فرو رفتن شب در روز و روز در شب ، و پيدايش زيادى و كاستى به ترتيب مخصوصى بر شبانه روز ، دقت كن ! كه هر چه بيشتر انديشه كنى ، به شناخت آفريدگار بيشتر دست يا بى و هر گاه به شناخت شگفتيهاى آفرينش آفريدگار بيشتر توفيق پيدا كنى ، معرفت تو نسبت به خداوند بيشتر خواهد شد و همان طورى كه يك دانشمند را با شناخت مقام علمى او بيشتر بزرگ مىدارى ، و
تنبيه الخواطر ونزهة النواظر (مجموعة ورام) (آداب و اخلاق در اسلام) ( فارسى) — صفحة 482
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٤٨٢