بىخبر است ، زمين ، درياها ، هوا و هر جسمى جز آسمانها ، نسبت به آسمانها همچون قطرهاى در دريا و يا هنوز كوچكتر است ! سپس دقّت كن كه خداوند چگونه سازمان آسمانها و ستارگان را در قرآن مجيد مهم و عظيم شمرده است ، هيچ سورهاى نيست مگر اين كه در چند مورد در - بارهء عظمت آنها سخن گفته ( 21 ) و چه سوگندها كه در قرآن مجيد بدانها خورده است مانند آيهء مباركه : « سوگند به آسمانى كه صاحب برجها است » ( 22 ) و « سوگند به آسمان و طارق آن تو نمىدانى طارق چيست » ( 23 ) و « قسم به آسمان كه در آن راههاى بسيار است ( 24 ) » ، « به آسمان بلند و آن كه اين كاخ را برافراشت ( 25 ) » ، « قسم به آفتاب و تابش آن ، قسم به ماه كه در پى آفتاب است ( 26 ) . » و مانند آيه : « قسم مىخورم به ستارگان بازگردنده ، كه به گردش در آمده و در جا رخ پنهان كنند ( 27 ) » ، و آيه : « قسم به ستارهء ( نبوّت ) آنگاه كه از آسمان فرود آيد ( 28 ) » ، « سوگند به مواقع نزول ستارگان ، و اگر بدانيد اين قسم سوگند بزرگى است ( 29 ) . » قبلا دانستى كه عجايب موجود در نطفه پليد انسانى آن چنان است كه اوّلين و آخرين از درك آن ناتوان است ، با اين همه خداوند به آن سوگند ياد نكرده است . پس در بارهء چيزهايى كه خداوند سوگند ياد كرده است چه فكر مىكنى ! و خداوند آن كسانى را كه در بارهء آن مىانديشند ستوده و فرموده است : « و در بارهء آفرينش آسمانها و زمين مىانديشند ( 30 ) » .
پيامبر خدا ( ص ) فرمود : واى بر كسى كه اين آيه را بخواند و بعد دست به سبيلش بكشد ( 31 ) ! يعنى : از كنار آن بدون فكر بگذرد ! و افراد بىتفاوت و اعراضكننده را نكوهش فرموده است : « آسمان را سقفى محفوظ و طاقى استوار آفريديم ، و اين كافران غافل از مشاهدهء آيات ، اعراض مىكنند ( 32 ) . » پس چه نسبتى ميان زمين و درياها با آسمان است ، زمين و دريا
تنبيه الخواطر ونزهة النواظر (مجموعة ورام) (آداب و اخلاق در اسلام) ( فارسى) — صفحة 481
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٤٨١