خلقتش بر چنين شناختى رهنمون است ، همان طورى كه امير المؤمنين ( ع ) در خطبهاى مىفرمايد :
« سپاس خداوندى را سزاست كه با آفريدههايش بر هستى خويش راهنمايى فرموده است ، و به وسيلهء حدوث مخلوقات بر ازليت خود دلالت كرده است ، و با شباهت داشتن مخلوقات به يك ديگر ، نشان مىدهد ، كه چيزى شبيه او نيست ، حواس انسانى به كنه ذاتش نرسد ، و هيچ پوششى او را پنهان نسازد ، براى اينكه فرق است بين آفريدگار و آفريده و بين تعيينكننده حدّ و موجود محدود ، و بين پروردگار و پروريده ، او خداى يكتاست ، نه آن يكى كه در عدد ، حساب مىكنند ، او آفريدگار است ، نه به معناى آفرينش با حركت و زحمت ، شنوا و بيناست ، نه به وسيله آلت گوش ، و نه به وسيلهء برگرداندن حدقهء چشم ، او همه جا حاضر است نه به وسيلهء ديدار ، و جداى از موجودات است نه به معنى دورى مسافت ، و آشكار است نه با ديدن چشم ، و پنهان است ، نه به معنى ظريف و لطيف بودن از ديگر موجودات جداست با غلبه و قدرت و توانايى كه بر آنها دارد ، و همه چيز از او جدايند ، با خضوع و كوچكى كه در برابر او دارند و به سوى او بر مىگردند ، كسى كه او را وصف كند ، او را محدود ساخته و هر كه او را محدود كند ، او را در رديف ديگر موجودات به حساب آورده ، و كسى كه او را در رديف موجودات بشمارد ، ازليّت او را باطل كرده است ، و هر كه بگويد : چگونه است ؟
خواسته تا او را وصف كند ؟ و هر كس بگويد : كجاست ؟ مكانى براى او قرار داده است ! او دانا ، پروردگار و توانا بوده است ، آنگاه كه هيچ معلوم ، و پروريده و مقدورى وجود نيافته بوده است ( 10 ) . » به هشام بن حكم گفتند : آفريدگارت را به چه وسيله شناختى ؟ گفت : به وسيله خودم زيرا كه من ، خود نزديكترين چيز به خودم هستم ، توضيح آن كه من خود را اجزايى فراهم آمده و بهم پيوسته مىيابم كه به ظاهر با هم تركيب يافته امّا از نظر ساخت غير هم و بر اساس خط و شكل مختلف پىريزى شدهاند فزونى پس
تنبيه الخواطر ونزهة النواظر (مجموعة ورام) (آداب و اخلاق در اسلام) ( فارسى) — صفحة 415
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٤١٥