كردهاند . پس ؛ چه مانعى دارد كه ؛ از جملهء آنها ، محمّد بن على استرآبادى جليل القدر باشد ؟
بطورى كه ؛ شاگردش صدوق ، او را دعا مىكند و در بارهاش رضى اللَّه عنه ميگويد ! و اين ، كاشف از جلالت مقام او است ! و روايت [ دو فرزند ] در استرآباد ، مخصوص بمحمّد بن قاسم مفسّر خطيب نيست . و همچنين ؛ روايت [ دو فرزند ] ، فقط ؛ منحصر نيست به روايت تفسيرى كه بر آنها إملاء شده ، بلكه مىبينيم ، علىّ بن محمّد بن سيّار ، كه يكى از دو فرزند است ، ندبهء مشهور سيّد السّاجدين عليه السّلام را - كه علّامهء حلّى ، بذكر طرق روايت خود ، در اجازهء كبيرش به بنى زهره ، اختصاص داده - روايت مىكند . و از آن طرق ، روايت همين [ ابن سيّار ] را بيان كرده ، كه ؛ [ ندبه ] را از أبو يحيى ( محمّد ) بن عبد اللَّه بن زيد المقرى ، از سفيان بن عيينه ، از زهرى ، از امام سجّاد عليه السّلام بازگو مىكند . و يادآور شده كه ؛ [ ندبه ] را أبو محمّد قاسم بن محمّد استرآبادى [ كه او نيز ، يكى از پنج نفر از مشايخ صدوق است ، كه صدوق ، بدرك آنها نائل شده ! و از آنها ، در استرآباد و جرجان روايت كرده ! ] از علىّ بن محمّد بن سيّار نامبرده ، روايت مىكند . « 1 » و از اين پنج نفر ، أبو محمّد عبدوس بن علىّ بن عبّاس جرجانى است ، كه از او ، به [ أبو محمّد بن عبّاس جرجانى ] نيز تعبير مىشود . و صدوق ، از همين أبو محمّد قاسم ، [ ندبه ] را روايت كرده ، چنان كه در اجازهء نامبرده است . و اين أبو محمّد قاسم ، غير از أبو الحسن محمّد مفسّر استرآبادى خطيب است ، كه صدوق ، از او ، فراوان روايت كرده ! چون كه ؛ إختلاف كنيه و اسم و رسم دارند ، اگر چه در بعضى مشايخ ، مشتركاند . بطورى كه ؛ هر دو ، از أبو الحسن علىّ بن محمّد بن سيّار روايت ميكنند [ مفسّر ، از او تفسير را روايت كند ، و أبو محمّد ، از او ندبه را . ] و بر ايشان مشايخ ويژهاى نيز وجود دارد .
أبو محمّد قاسم بن محمّد ، بروايت [ ندبه ] از عبد الملك بن إبراهيم ، اختصاص دارد ! - چنان كه در اجازهء نامبرده است - و أبو الحسن محمّد بن قاسم مفسّر خطيب ، بمشايخ زياد ديگرى اختصاص دارد ! و از آنها ، روايات زيادى - غير از تفسير إمام عسكرى عليه السّلام - روايت مىكند . و آنها ، در كتب صدوق ، مانند : من لا يحضره الفقيه ، و عيون أخبار الرّضا ( ع ) ، و أمالى ، و إكمال الدّين ، و توحيد ، و كتب ديگرش يافت مىشود . و بخاطر معروف بودن خطيب مفسّر ، و كثرت طرق و روايات او است ، كه ؛ صدوق - تحقيقا - فراوان ! از او ، روايت مىكند ! نه از محمّد بن على استرآبادى و
هامش
( 1 ) زهرى ميگويد : « شنيدم ، مولاى ما ، زين العابدين - علىّ بن الحسين - عليهما السّلام بمحاسبهء نفس خويش پرداخته ! و با پروردگارش مناجات دارد و ميفرمايد : « يا نفس ! حتّى م إلى الدّنيا ركونك » بحار ، جلد 107 صفحه 122 .