و همان طورى كه به وسيلهء آب هر نعمتى از نعيم دنيا را زنده كرد هم چنان به فضل و رحمتش آب را كه مقدمهء بسيارى از عبادات است و بدون آن نمىتوان راه به بساط قرب پيدا كرد ، حيات قلوب قرار داده .
اوصاف آب
حكيم بزرگوار ، ملا عبدالرزاق لاهيجى در تشريح اين جمله مىگويد :
و انديشه كن در خلقت آب كه حكيم على الاطلاق به حكمت كاملهء خود آن را خلق كرده و به چند صفت آن را موصوف كرده كه هر كدام از آن صفات براى ترتب فوايد آب دخل عظيم دارد :
اول : صفاى آب است كه اگر چركين و كثيف خلق مىشد ، باعث تنفر طبع مىبود و صلاحيت وساطت حيات قلب كه جوهر لطيف است نمىداشت ، چه تناسب ميان سبب و مسبب شرط است .
دوم : رقّت و تُنُكى است كه اگر غليظ القوام مىبود مثل عسل ، تطهير چيزها به خصوص چيزهاى لزج به او نمىشد و آب هم محتاج به آب ديگر مىشد و نيز غلظت مانع مىشد از نفوذ كردن در عمق اجسام شخيه « 1 » با وجود احتياج به نفوذ و نيز بردن آن به جاهاى دور نيز متعسر بلكه متعذر مىشد ! !
سوم : وفور و بسيارى اوست كه اگر عياذاً باللّه با عموم احتياج خلايق به او كم مىبود و به زحمت به دست مىآمد ، فقرا و ارباب حاجت در تحصيل آن به زحمت مىافتاد و رنج مىكشيدند .
چهارم : پاك بودن كه اگر در اصل خلقت طهارت نمىداشت ، تطهير نجاسات به او نمىشد و بر وجودش فايدهء تمام مترتب نمىبود .
هامش
( 1 ) - شخيه : اجسام زبر و خشك .