گردم اندر خويشتن غايب گشته باشم و نه من توام و نه صفت من تو ، چون به غير تو مشغول گشتم ، از تو محجوب گشتم و بنده كه از ديدار خداوند خويش محجوب گردد ، به صفات خويش محجوب گردد « 1 » .
خلاصهء گفتار پاكان در باب ذكر ، اين است كه عبد بايد با تكرار ذكر بر زبان ، دل به نور حقيقت ذكر روشن كند و آن قدر در توجّه به مفهوم ذكر بكوشد ، تا توجّهش از گفتن و از لفظ ذكر ، به حقيقت ذكر كه اللّه است معطوف گردد و تا اين توجّه قلبى براى سالك حاصل نشود ذاكر نشده است .
ذكر ، مقصود همهء عبادات
صاحب « كيمياى سعادت » در ركن اوّل مىگويد « 2 » :
بدان كه لباب و مقصود همهء عبادات ياد كردن حق تعالى است كه عماد مسلمانى نماز است و مقصود وى ذكر حق تعالى است ، چنان كه گفت :
[
إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ ]
« 3 »
.
يقيناً نماز از كارهاى زشت و كارهاى ناپسند باز مىدارد و همانا ذكر خدا بزرگتر است .
و قرآن خواندن فاضلترين عبادات است ، به سبب آن كه سخن حق تعالى مذكّر و همه سبب تازه گردانيدن ذكر حق تعالى است و مقصود از روزه كسر ( شكستن ) شهوات است ، تا چون دل از زحمت شهوات خلاص يابد ، صافى گردد و قرارگاه
هامش
( 1 ) - خلاصهء شرح تعرف : 325 .
( 2 ) - كيمياى سعادت : 204 ، ركن اوّل ، اصل نهم .
( 3 ) - عنكبوت ( 29 ) : 45 .