اختيار و اراده از انسان سلب مىشود . انواع مفاسد و بدعتها در جامعه رواج پيدا مىكند و مردم بر خلاف فطرت و نهاد توحيدى ، به شرارت و تجاوز و دنيا پرستى مشتاق مىشوند . و نور اسلام از دلها زدوده مىشود و عدالت به عنوان عامل امنيّت و آرامش در جوامع برچيده گردد ، همانطور كه در عصر حكومت جبّارانهء حجاج بن يوسف ثقفى ، مردم در فشار و ترس مىزيستند و روستاها و شهرها به مانند مناطق جنگ زده ويران و مخروبه گشت .
اما در دروهء حكومت عمر بن عبدالعزيز ، به خاطر عدالت پيشگى و عزّت نفس او مردم در رفاه نسبى و آسايش خاطر بودهاند و به دين و اخلاق هم بسيار پايبند و استوار عمل مىكردهاند .
آثار و پيامدهاى ظلم و ستمگرى
گاهى آثار و پيامدهاى ستمگرى زياد و به سرعت دامن شخص ظالم را مىگيرد .
رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله مىفرمايد :
إنَّ أَسْرَعَ الْخَيْرِ ثَواباً الْبِرُّ وَ إنَّ أَسْرَعَ الشَّرِّ عِقاباً الْبَغْىُ . « 1 »
پاداش نيكى زودتر از هر كار خوب ديگرى مىرسد و كيفر ستم و تجاوز زودتر از هر گناهى گريبان مىگيرد .
امام على عليه السلام در نامهء خويش به معاويه به عاقبت شرّ ستمكارى اشاره مىفرمايد :
فَإنَّ الْبَغْىَ وَ الزُّورَ يُوتِغانِ بِالْمَرْءِ فى دينِهِ وَ دُنْياهُ وَ يُبْديانِ خَلَلَهُ عِنْدَ مَنْ يَعِيبُهُ وَ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّكَ غَيْرُ مُدرِكٍ ما قُضِىَ فَواتُهُ . « 2 »
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار : 69 / 195 ، باب 105 ، حديث 18 ؛ ثواب الأعمال : 166 .
( 2 ) - نهج البلاغه : نامهء 48 .