مراتب اهل توحيد
« معرفت ، شناخت باشد و اينجا مراد از معرفت ، مرتبهء بلندترين از مراتب خداشناسى است ، چه خداشناسى را مراتب بسيار است .
و مثل مراتب معرفت چنان است كه آتش را بعضى چنان شناسند كه شنيده باشند كه موجودى هست كه هر چه به او رسد ناچيز شود و اثر او در آنچه محاذى او باشد ظاهر گردد ، و چنانچه از او بردارند هيچ نقصان در و نيايد ، و هر چه از او جدا شود بر ضد طبع او باشد و آن موجود را آتش خوانند . و در معرفت بارى تعالى كسانى كه به اين مثابت باشند مقلّدان خوانند ، مانند كسانى كه سخن بزرگان تصديق كرده باشند در اين باب بى وقوف بر حجّتى .
و بعضى كه به مرتبهء بالاى اين جماعت باشند ، كسانى باشند كه از آتش دود به ايشان رسد و دانند كه اين دود از چيزى مىآيد ، پس حكم كنند به موجودى كه دود اثر اوست . و در معرفت كسانى كه به اين مثابت باشند ، اهل نظر باشند كه به برهان قاطع دانند كه صانعى هست چه از آثار قدرت او بر وجود او دليل سازند .
و بالاى اين مرتبه كسانى باشند كه از حرارت آتش به حكم مجاورت ، اثرى احساس كنند و به آن منتفع شوند . و در معرفت كسانى كه به اين مرتبه باشند مؤمنان به غيب باشند و صانع را شناسند من وراء حجاب .
و بالاى اين مرتبه كسانى باشند كه از آتش منافع يابند ، مانند : خَبْزْ و انضاج و طبخ و غير آن . و اين جماعت به مثابت كسانى باشند كه در معرفت ، لذّت معرفت دريافته باشند و به آن مبتهج شده ، و تا اينجا مراتب اهل دانش باشد .
و بالاى اين مرتبه كسانى باشند كه آتش مشاهده كنند و به توسط نور آتش ، چشمهاى ايشان مشاهدهء موجودات كنند . و اين جماعت در معرفت به مثابت اهل بينش باشند و ايشان را عارف خوانند و معرفت حقيقى ايشان را باشد .
و كسانى را كه در مراتب ديگر باشند بالاى اين مرتبه ، هم از حساب عارفان