3 - حس گرايى :
انس بشر با عالم طبيعت در همان شناخت حسّى و ظاهرى او خلاصه مىشود و بينش او از هستى ، و آفرينش در حدّ ماديات و امور جسمى و جنسى است .
بت پرستان كه گرفتار محسوسات هستند ؛ خداى خود را از سنگ و چوب مىسازند تا معبودى را پرستش كنند . تا جايى كه از حضرت موسى عليه السلام خواستند كه خداوند را آشكارا نشان دهد و اين ديدگاه ظاهرى بشر است .
4 - تنوّع موجودات و گوناگونى حوادث :
از سرچشمههاى شرك ، دوگانه پرستى يا چندگانه پرستى به خاطر كثرت موجودات و حوادث روزگار است . اعتقاد به خير و شر و حادثههاى زشت و زيبا گروهى را وادار مىسازد كه براى هر يك مبدأ جداگانه بسازد . رواج خدايان دروغين براى باد ، باران ، نور ، عشق و . . . از اين باب است .
5 - تقليد كوركورانه :
قبول و پذيرش گفتار و روش ديگرى بدون دليل و استدلال به ويژه در مسائل اساسى دين كه با مبدأ و معاد و نبوّت و رسالت سر و كار دارد ، سبب پيدايش مذاهب و تعصّبات قومى و قبيلهاى و عرفانهاى دروغين در جوامع مىشود و بر اين اساس اصل دين و سنّت به زير سؤال مىرود و خرافه پرستى و بدعت گذارى در جامعه شيوع پيدا مىكند .
6 - زمامداران زر و زور :
سرمايه داران و عالمان فاسد از عوامل مهمّ بروز و اشاعهء شرك در بين مردم بودهاند . پول داران با تطميع مردم و رواج خرافه و تبليغات نو ، به آرزوهاى دنيايى خود مىرسند و انديشمندان باطل ؛ بت پرستى را از سنّت و روش گذشتگان مىدانستند و براى حفظ آثار و الحاد مىكوشيدند و پرستش الههء ساختگى را وسيلهء شفاعت و محبوبيّت ، نزد خداوند معرفى مىنمودند .
تفسير و شرح صحيفه سجاديه (فارسى) — صفحة 300
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٣٠٠