آداب باطنى نماز
امام على عليه السلام فرمود :
يا كُمَيْلُ ! لَيْسَ الشَّأْنُ انْ تُصَلِّىَ وَ تَصُومَ وَ تَتَصَدَّقَ ، الشَّأْنُ انْ تَكُونَ الصَّلاةُ فُعِلَتْ بِقَلْبٍ نَقِىٍّ ، وَ عَمَلٍ عِنْدَ اللَّهِ مَرْضِىٍّ ، وَ خُشُوعٍ سَوِىٍّ . « 1 »
اى كميل ! كار به نماز و روزه و صدقه دادن نيست . كار به اين است كه نمازت را با قلبى پاك و تصفيه شده از تمام آلودگىها بخوانى ، و عملت عمل مورد رضاى حق باشد ، و خشوعى صاف و استوار به حضرت دوست ارائه دهى .
سُئِلَ النَّبِىُّ صلى الله عليه و آله : مَا الْخُشُوعُ ؟ قالَ : التَّواضُعُ فِى الصَّلاةِ ، وَ انْ يُقْبِلَ الْعَبْدُ بِقَلْبِهِ كُلِّهِ عَلى رَبِّهِ . « 2 »
از رسول حق صلى الله عليه و آله از خشوع پرسيدند ؟ فرمود : تواضع در نماز ، واينكه بنده با تمام قلب به خدا رو كند .
رسول خدا صلى الله عليه و آله شخصى را به وقت خواندن نماز مشغول به بازى با دست و صورت ديدند ، فرمودند : اگر قلبش خاشع بود هر آينه اعضايش نيز خاشع بودند . « 3 » مرحوم شيخ طبرسى در توضيح خشوع مىفرمايد :
« خضوع و تواضع و ذلّت و ديده از موضع سجده بر نداشتن و به راست و چپ نظر نكردن ، خشوع در نماز است . » « 4 » از روايت استفاده مىشود كه خشوع در نماز هم به قلب است هم به اعضا . اما خشوع قلب فارغ بودن آن از ماسوىاللَّه است واينكه جز عبادت و معبود چيزى در ميان نباشد . و اما خشوع جوارح چشم پوشى از نظر به راست و چپ و ترك التفات
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار : 74 / 417 ، باب 15 ، حديث 38 ؛ تحف العقول : 714 .
( 2 ) - بحار الأنوار : 81 / 264 ، باب 16 ، ذيل حديث 66 ؛ مستدرك الوسائل : 1 / 98 ، باب 8 ، حديث 84 .
( 3 ) - بحار الأنوار : 81 / 266 ، باب 16 ، حديث 67 ؛ دعائم الإسلام : 1 / 174 .
( 4 ) - مجمع البيان فى تفسير القرآن : 7 / 176 ، ذيل آيهء 2 سورهء مؤمنون .