كردند ، آتش بر او گلستان شد ، آيا آتش دوزخ به بركت سلام فرشتگان بر مؤمنان در شب قدر « بَرْد و سلام » نمىشود ؟
آرى ، اين نشانهء عظمت امّت محمّد صلى الله عليه و آله است كه در آنجا بر خليل نازل مىشود و در اينجا بر امّت اسلام فرود مىآيد .
شب قدر به اين جهت « قدر » ناميده شده كه جميع مقدّرات بندگان در تمام سال در آن شب تعيين مىشود . شاهد اين معنا سورهء دخان است كه مىفرمايد :
انّا انْزَلْناهُ فِى لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ انّا كُنّا مُنْذِرينَ * فِيها يُفْرَقُ كُلُّ امْرٍ حَكيمٍ » « 1 »
به راستى ما آن را در شبى پربركت نازل كرديم ؛ زيرا كه همواره بيمدهنده بودهايم ؛ * در آن شب هر كار استوارى [ به ارادهء خدا ] فيصله مىيابد .
اين بيان هماهنگ با روايات متعددى است كه مىگويد :
در آن شب مقدّرات يك سال انسانها تعيين مىگردد و ارزاق و سرآمد عمرها و امور ديگر در آن ليلهء مباركه تفريق و تبيين مىشود .
البته اين مسئله هيچ گونه تضادّى با آزادى ارادهء انسان و مسئلهء اختيار ندارد ، چرا كه تقدير الهى به وسيلهء فرشتگان بر طبق شايستگىها و لياقتهاى افراد و ميزان ايمان و تقوا و پاكى نيّت و اعمال آنهاست .
يعنى براى هر كس آن مقدّر مىكنند كه لايق آن است ، يا به تعبير ديگر زمينههايش از ناحيهء خود او فراهم شده و اين نه تنها منافاتى با اختيار ندارد بلكه تأكيدى بر آن است .
مشهور و معروف در روايات اين است كه قدر در دههء آخر ماه رمضان و شب بيست و يكم يا بيست و سوم است ، لذا در روايتى مىخوانيم كه در دههء آخر ماه مبارك رسول الهى تمام شبها را احيا مىداشت . « 2 »
هامش
( 1 ) - دخان ( 44 ) : 3 - 4 .
( 2 ) - الكافى : 4 / 175 ، حديث 1 ؛ من لا يحضره الفقيه : 2 / 184 ، حديث 2087 ؛ الكافى : 4 / 156 ، حديث 2 .