مراقبت ثمربخش در ماه مبارك رمضان و در حال روزه بسيار آسانتر است ، چرا كه گرسنگى و تشنگى و ديگر محدوديتهاى روزه ، شعلههاى سركش غرايز حيوانى و هوسها را تا حدّ چشمگيرى خاموش مىسازد و حتى اگر موقتاً هم باشد گريبان عقل و جان را از چنگ شهوات رها مىسازد و براى روزهدار زمينهاى آماده براى تمرين تقوا و پرهيزكارى فراهم مىشود ، و با مراقبت و تمرين پياپى در يك ماه نيروى بازدارنده از گناه در او به وجود مىآيد و خصلت خوددارى در او ريشه مىگيرد و رشد مىكند ، و او با گذراندن اين برنامهء يك ماهه توفيق مىيابد كه پس از يك ماه روزه نيز پرهيزكار باقى بماند و بدين ترتيب به مقام پر ارج تقوا كه به فرمودهء قرآن و پيشوايان معصوم ما كرامت انسان بدان وابسته است ، براى هميشه نايل آيد .
حكومت غرايز و شهوات بر انسان خطرناكترين حكومتها است و آدمى را اسير و بىاختيار مىسازد و به پستى و رذالت مىكشاند . مبارزه با سلطهء شهوات نفس كه در اسلام جهاداكبر ناميده شده به پايمردى و ارادهاى استوار نياز دارد .
انسان با روزهدارى كه امساك از خوردن و آشاميدن و خوددارى از برخى چيزهاى ديگر است در واقع با خواهشهاى خويش مىجنگد و در برابر غرايز خود مقاومت مىكند ، تمرين اين عمل اراده و تصميم را در انسان نيرومند مىسازد و جان را از قيد حكومت و سلطهء هواها و خواهشها مىرهاند .
امير المؤمنين عليه السلام مىفرمايد :
افْضَلُ النَّاسِ مَنْ جاهَدَ هَواهُ وَ اقْوَى النّاسِ مَنْ غَلَبَ هَواهُ . « 1 »
بهترين مردم كسى است كه با هواى نفس مبارزه كند ، و نيرومندترين آنان كسى است كه بر آن پيروز شود .
پس روزه داران بهترين مردمند ، چرا كه با خواستههاى نفسانى مبارزه مىكنند ، و اگر با مراقبت و كوشش از روزهء خود اين بهره را بگيرند كه بر نفس خود مسلّط شوند از نيرومندترين مردم نيز خواهند بود .
گر برفت اندر غمت دل گو برو * جان اگر هم شدفدايت گو بشو
هامش
( 1 ) - غرر الحكم : 242 ، حديث 4903 .