4 - آتش جهنّم گوشت و استخوانها را پوسانده و از هم مىدرد سپس براى چشيدن عذاب تازهتر به حالت اوّليه بازمىگردد و فرصت اظهار تشنگى ، براى نوشيدن جرعهاى آب را از او مىگيرد .
5 - آتش دوزخ داراى شعور و تصميم است و در برابر دوزخيان كه التماس و خشوع دارند تا دربارهء گناهان تخفيف و سبكى نشان دهد . قدرت نافرمانى حق را ندارد بلكه با تمام ظرفيّت خود عمل مىكند .
گوناگونى عذابهاى جهنّم از اين روست كه كيفر و پاداشهاى قيامت قراردادى و مجازى نيست ، بلكه هر چه به وجود مىآيد بازتاب اعمال انسان است كه از آن سو فرستاده است .
آتش خدايى كه بر دلها شعلهور مىشود همان ضربههاى روحى و جسمى است كه بر خود و مردم وارد كرده است و هر چه خود كرده را ديگر تدبير نيست و هر چه هست رفتار شخصى انسان است كه به صورت نور يا نار جلوهگر شده است .
رسول اللّه صلى الله عليه و آله مىفرمايد :
نارُكُمْ هذِهِ جُزْءٌ مِنْ سَبْعينَ جُزءاً مِنْ نارِ جَهَنَّمَ لِكُلِّ جُزءٍ مِنها حَرُّها . « 1 »
اين آتش دنيا يكى از هفتاد جزء آتش دوزخ است كه هر يك از آن اجزا ، گرماى خود را دارد .
و نيز مىفرمايد :
إِنَّ الرَّجُلَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ لِيُعَظَّمُ لِلنَّارِ حَتَّى يَكُونَ الضِّرْسُ مِنْ أَضْراسِهِ كَاحُدٍ . « 2 »
اهل دوزخ بر اثر آتش درشت مىشوند كه هر يك از دندانهايش به اندازهء كوه احد مىشود .
هامش
( 1 ) - كنز العمال : 14 / 521 ، حديث 33477 ؛ الدرّ المنثور : 1 / 36 .
( 2 ) - كنز العمال : 14 / 529 ، حديث 39516 ؛ مسند احمد بن حنبل : 4 / 367 .