اين است معناى آن جمله كه به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نسبت داده شده است :
ما عَبَدناكَ حَقَّ عِبادَتِكَ . « 1 »
و ما نمىتوانيم عبادتى شايستهء مقام تو بجاى بياوريم . » « 2 »
نيايش امام حسين عليه السلام در عرفات
« حضرت سيّدالشهدا عليه السلام در همين زمينه در قسمتى از دعاى عرفه به پيشگاه حضرت محبوب عرضه مىدارد :
الهى انَا الْجاهِلُ فِى عِلْمى فَكَيْفَ لا اكُونُ جَهُولًا فِى جَهْلِى ؟ ! . « 3 »
هر چند دانش فرا بگيرم باز در عين دانائيم نادانم ، چگونه مىتوانم در عين جهلم نادان نباشم .
خداوندا ! ما مىخواهيم بدانيم ، اما نسبى و محدود بودن دانشها ، علم ما را از مطلق بودن دور مىسازد ، و بدين جهت ما هرگز نمىتوانيم به طور مطلق با واقعيتها در تماس بوده باشيم .
ما انسانها در تحصيل سود ، خوش باوريم ، آرى ، خيلى زود باوريم ، از همين زودباورىها است كه روشنائى مخلوط به تاريكىها را كه خودمان هم در ايجاد آن روشنائى بازيگرى داشتهايم ، نور مطلق فرض مىكنيم ، بالاتر از اين به ديگران هم دستور يا توصيه يا حداقل سفارش مىكنيم كه شما هم در اين روشنائى مطلق ببينيد ! !
و آنگاه اگر هم فرض كنيم با تمام واقعيتهاى جهان هستى آشنائى پيدا
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار : 68 / 235 ، باب 67 ، ذيل حديث 16 .
( 2 ) - ترجمه و تفسير نهج البلاغه ، جعفرى : 2 / 27 .
( 3 ) - بحار الأنوار : 95 / 225 ، باب 2 ، دعاى عرفه ؛ إقبال الأعمال : 348 ، دعاى عرفه .