و زمينهء يأس و نااميدى ايشان را فراهم منما ، و بگو خداوند شما را مورد غفران و بخشش قرار دهد ؛ كه قول كريم غير از اين چيزى نيست و خفض جناح نسبت به آنان به اين است كه جز با نظر رحمت و مهربانى و رقّت به آنان منگرى و صدايت را بيش از آنان بلند ننمائى و دست بالاى دستشان برندارى ، و بر آنان پيشى نگيرى ! ! « 1 »
سَأَلَ رَجُلٌ رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله : ما حَقُّ الْوالِدِ عَلَى الْوَلَدِ ؟ قالَ : لا يُسَمّيهِ بِاسْمِهِ ، وَ لايَمْشى بَيْنَ يَدَيْهِ ، وَلايَجْلِسُ قَبْلَهُ ، وَلايَسْتَسِبُّ لَهُ . « 2 »
مردى از رسول خدا دربارهء حق پدر بر فرزند پرسيد ، حضرت فرمود : او را به اسم صدا نزند ، و جلوتر از او حركت نكند ، و قبل از او ننشيند ، و كارى نكند كه مردم به پدرش نفرين كنند و ناسزا بگويند .
حضرت صادق عليه السلام فرمود :
ثَلاثَةٌ لَمْ يَجْعَلِ اللّهُ تَعالى لِاحَدٍ مِنَ النّاسِ فيهِنَّ رُخْصَةً . بِرُّ الْوالِدَيْنِ بِرَّيْنِ كانا اوْ فاجِرَيْنِ ، وَ الْوَفاءُ بِالْعَهْدِ لِلْبِرِّ وَ الْفاجِرِ ، وَ اداءُ الْأَمانَةِ لِلْبِرِّ وَ الْفاجِرِ . « 3 »
سه برنامه است كه كسى مجاز در تخلّف از آن نيست : نيكى به پدر و مادر چه خوب باشند چه بد ، وفاى به عهد نسبت به نيكوكار و بد كار ، اداى امانت به خوب و بد .
حضرت سجّاد عليه السلام در باب حق پدر و مادر مىفرمايد :
اما حق مادرت اين است كه بدانى تو را مدتى در رحم تحمل كرد به طورى كه
هامش
( 1 ) - تفسير نور الثقلين : 3 / 148 - 149 ، حديث 129 ، ذيل آيهء 23 سورهء اسراء .
( 2 ) - تفسير نور الثقلين : 3 / 149 ، حديث 133 ، ذيل آيهء 23 سورهء اسراء .
( 3 ) - تفسير نور الثقلين : 3 / 151 ، حديث 141 ، ذيل آيهء 23 سورهء اسراء .