[
محو صفات ذميمه
] كيمياگرى شرع نه آن است كه اين صفات را به كلى محو كند كه آن هم نقصان باشد ، فلاسفه از اين جا به غلط افتاده پنداشتند كه صفات هوا و غضب و شهوت و ديگر صفات ذميمه به كلى محو مىبايد كرد ، سالها خواص ايشان رنج بردهاند و آن به كلّى محو نشد ، و لكن نقصان پذيرفت ، و از آن نقصان چون از حد اعتدال بگذشت صفات ذميمهء ديگر پديد آمد ، چنان كه از نقصان هوا انوثيّت و دنائت همت و فرومايگى پديد آيد و از نقصان غضب بى حميتى و سستى و بى غيرتى ظاهر شود .
خاصيت كيمياگرى دين اين است كه از اين صفات به حد اعتدال رساند و در مقام خويش به موجب فرمان صرف كند ، و چنان سازد كه اين صفات او را چون اسب رام باشد كه هر كجا خواهد راند ، نه چنان كه اين صفات غالب باشد تا هر كجا كه ميل نفس باشداو را اسير كند ، چون اسب توسن سركش باشد بى اختيار خود را و سوار را در چاه اندازد ، و يا بر ديوارى زند هر دو هلاك شوند .
پس هر وقت كه به تصرف اكسير شرع و تقوا ، صفت هوا و غضب نفس به اعتدال رسد كه او را به خود در اين صفات تصرفى نماند الا به شرع ، در نفس صفات حميده پديد آيد ، چون جود و سخاوت و شجاعت و حلم و تواضع و مروت و قناعت و صبر و شكر و وقار و ثبات و ديگر اخلاق حميده ، و نفس از مقام آمادگى به مقام اطمينان برسد و مطيع روح شريف گردد ، و قطع منازل و مراحل سفلى و علوى را نمايد ، و براق صفت روح را به معارج اعلى عليين برساند و مستحقق خطاب :
ارْجِعِى الى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً » « 1 »
به سوى پروردگارت در حالى كه از او خشنودى و او هم از تو خشنود است ،
هامش
( 1 ) - فجر ( 89 ) : 28 .