نشست . * سپس از پيش رو و پشت سر و از طرف راست و از جانب چپشان بر آنان مىتازم و [ تا جايى آنان را دچار وسوسه و اغواگرى مىكنم كه ] بيشترشان را سپاسگزار نخواهى يافت .
او در ابتداى كلامش با كمال وقاحت و بى شرمى ، گمراهى خود را به حضرت حق كه رحمت بىنهايت است نسبت داد و در اين زمينه مرتكب جنايت شد .
حضرت باقر عليه السلام در ذيل اين آيه مىفرمايد :
ثُمَّ لَآتِينَّهُمْ مِنْ بَيْنِ ايْدِيهِمْ
مَعْناهُ : اهَوِّنُ عَلَيْهِمْ امْرَ الْآخِرَةِ ،
وَ مِنْ خَلْفِهِمْ
آمُرُهُمْ بِجَمْعِ الْامْوالِ وَ الْبُخْلِ بِها عَنِ الْحُقوقِ لِتَبْقى لِوَرَثَتِهِمْ ،
وَ عَنْ ايْمانِهمْ
افْسِدُ عَلَيْهِمْ امْرَ دينِهِمْ بِتَزيينِ الضَّلالَةِ وَ تَحْسينِ الشُّبْهَةِ ،
وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ
بِتَحْبيبِ اللَّذّاتِ الَيْهِمْ وَ تَغْلِيبِ الشَّهَواتِ عَلى قُلُوبِهِمْ . « 1 »
منظور از آمدن شيطان به سراغ انسان از پيش رو ساده جلوه دادن آخرت در نظر آدمى است ، تا جائى كه براى آبادى عالم آخرت كارى انجام ندهد .
و منظور از پشت سر اين است كه آنان را به جمع آورى مال و ثروت و بخل ورزى از پرداخت حقوق واجب و باقى گذاردن درهم و دينار براى ورثه سوق مىدهم .
و مقصود از طرف راست ، ضايع كردن امور معنوى است به وسيلهء ايجاد شك و ترديد و شبهات ، و آرايش دادن امور ضلالت و گمراهى در نظر اولاد آدم است . و طرف چپ جلوه دادن لذّات مادى و شهوات در برابر انسان است .
با اين چهار برنامه وضع انسان به گونهاى شود كه تمام نعمتهاى الهى به دست او ، در مسير غلط قرار گيرد ، و از دايرهء شكر كه عالىترين خصلت است خارج گردد .
الهى ! راه دور ، ايمان ضعيف ، دشمن بسيار ، عمل اندك ، اخلاق فاسد ، قلب رنجور ، سينه تنگ ، دست خالى است .
هامش
( 1 ) - مجمع البيان فى تفسير القرآن : 4 / 228 ، ذيل آيهء 17 سورهء اعراف ؛ بحار الأنوار : 60 / 152 ، باب 3 .