« فَلْيَنْظُرِ اين انسان كفر پيشه و ناسپاس اكنون كه از آفرينش و تحوّلات خود ناآگاه است ، يا از عالم نشر خود بىخبر است و آن را باور ندارد ، يا براى آن كه اندكى تصور و باور كند كه چه قدرتى در آفريدن و به راه انداختن و آسان كردن راه او به كار رفته و چه سرمايهها و استعدادها به وى داده شده و او حق نعمت و امر خدا را در انجام تكليف و مسؤوليت خود انجام نداده ، پس نظر و انديشه در غذاى خود نمايد ، همين غذايى كه پيوسته به دست و كامش مىرسد و در برابر چشمش مىباشد ، چه اندازه قدرت و قوا و عوامل طبيعت در فراهم ساختن و در دسترس قرار دادن آن به كار رفته و چگونه آماده و ساخته شده است .
در قرآن كريم ، امر و دعوت به نظر و تفكّر در آيات آفرينش با تعبيرات مختلف براى برانگيختن فكر و تحكيم ايمان به مبدأ و معاد آمده است . بيشتر سورههاى كوتاه كه در آغاز وحى و در مكه نازل شده متضمّن اين گونه آيات است ، تا اذهان و نفوسى كه به جاهليت و شرك آلوده و پست شده بود برانگيخته شود و پاك و روشن گردد و از راه تفكر در آيات زمين و آسمان از واژگونى پرستش بتها و هواهاى پست رها بشوند و به جهان و جهاندار و حكمت و فرمان او بپيوندند .
همين آيات بود كه در زمان كوتاهى اذهان را روشن نمود ، سپس آن همه علما و محققان و عرفا در سرزمينهاى اسلامى پديد آورد . اين اوامر و دعوتهاى قرآن حكيم بر طبق فطرت و طبيعت حواس و ادراكات بشرى است كه بايد از طريق حس و شهود و تحقيق ، با اسرار كاينات و قوانين طبيعت آشنا شود ، آنگاه مىتواند همين محسوسات و مشهودات را پايهء تفكّر و استدلال گرداند .
تا حكمت و قدرت و صفات پروردگار را در آيينهء جهان بنگرد و مقصود نهايى را دريابد و با تعالى فكرى و اخلاقى و گشودن اسرار طبيعت مىتواند زندگى دنيايى و معاش خود را سامان دهد و هر چه بيشتر از نيروها و بهرههاى نهفتهء در موجودات بهره گيرد .
تفسير و شرح صحيفه سجاديه (فارسى) — صفحة 23
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٢٣