احساس جبن مىكند خشم ورزد و سخت گيرد ، و حال به همين منوال است در مورد ديگر صفات ؛ و اين كار به منزلهء رياضت جسمانى در بهداشت بدنى است .
و از جمله ، اين كه هنگام اقدام به هر فعلى تفكّر و تأمّل كند تا كارى از روى غفلت بر خلاف آنچه مقتضى فضيلت است از او سر نزند و اگر احياناً سر زد نفس خويش را به انجام ضدّ آن تنبيه و تأديب كند و بعد از سرزنش و توبيخ ، نفس را مورد عقوبت و سختگيرى قرار دهد ، چنان كه وقتى مىخوهد غذايى مضرّ بخورد بايد خود را به روزه ادب كند ، و اگردر واقعهاى خشم بى جا و ناپسندى از او صادر شود خود را در مانند آن واقعه بيفكند و صبر و تحمّل ورزد و يا خود را با كارهاى سخت و دشوار مانند نذر و صدقه و غيره تأديب كند .
و شايسته است كه سعى و كوشش را در تحصيل و حفظ آن از دست ندهد هر چند در اين طريق به مقام والايى رسيده باشد ، زيرا تعطيل وبطالت به تنبلى و كسالت مىانجامد و اين حالت موجب قطع فيوضات الهى خواهد شد و در نتيجه ، صورت انسانى دگرگون مىشود و هلاك ابدى در پى خواهد آمد .
اين سعى و كوشش موجب افزايش تجرّد و صفاى نفس انسان و انس به حق و الفت با صدق خواهد شد و از دروغ و باطل متنفّر خواهد گشت و در مدارج كمالات و مراتب سعادات بالا خواهد رفت ، تا هنگامى كه اسرار الهى بر او منكشف شود و همانند قدسيان و روحانيان و فرشتگان گردد . و كوشش وى در امور دنيا بايد به قدر ضرورت باشد و تحصيل بيش از مقدار نياز ضرورى را بر خود حرام سازد ، زيرا هيچ بدبختى و شقاوتى شديدتر از صرف گوهر باقى نورانى در تحصيل خرمهرهء « 1 » فانى ظلمانى كه از دست او مىرود و به ديگران مىرسد ، نيست .
و از جمله ، از ديدن و شنيدن و تخيّل آنچه شهوت و غضب را برمىانگيزد بپرهيزد ، و كسى كه اين دو قوه را تهييج كند گويى سگ هار يا اسب سركشى را
هامش
( 1 ) - خرمهره : نوعى مهرهء بزرگ سفيد يا آبى كه آن را بر گردن خر و اسب و استر آويزند .