اينان را متابعت هواى نفس به هاويه درانداخت و از آنچه در حال و هواى الهى بايد لذّت ببرند محروم ساخت . و به سرگردانى و اضطراب درونى دچار كرد ؛ به سلاسل و اغلالى كه صورت باطنى الحاد و گناهان و معاصى است مقيّد نمود ، چنانچه عبيد و مماليك گريزپا را به ذلّت زندان و غل و زنجير دچار كنند .
اينان را مالك نفسشان كه هواى لعنتى است تسليم مهالك كرد ، از پى اين مالك و متصرف خائن است كه خازن آتش را در قيامت ، معارف الهيّه « مالك » ناميدهاند .
براى اين سرگردانان در بيابان ضلالت و گم شدگان وادى هلاكت در برابر هر درجهاى از درجات اهل حق دركهاى در جحيم و عذاب مقيم و آتش عظيم و نار اليم است . براى آنان در برابر درجهء توكّل دركهء خذلان است ، چنان كه در قرآن مجيد آمده است :
إِن يَنصُرْكُمُ اللّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ وَإِن يَخْذُلْكُمْ فَمَن ذَا الَّذِي يَنصُرُكُم مِن بَعْدِهِ » « 1 »
اگر خدا شما را يارى كند ، هيچ كس بر شما چيره و غالب نخواهد شد ، و اگر شما را واگذارد ، چه كسى بعد از او شما را يارى خواهد داد ؟
و در برابر درجهء تسليم ، دركهء پستى و هوان و خوارى است چنان كه در قرآن كريم فرموده :
وَمَن يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِن مُكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ » « 2 »
و كسى را كه خدا خوار كند ، گرامى دارندهاى براى او نيست ؛ به يقين خدا هر چه را بخواهد انجام مىدهد .
براى آنان در برابر درجهء قرب و وصل دركهء طرد و لعنت است . چنان كه در قرآن مجيد بدان اشارت رفته است :
هامش
( 1 ) - آل عمران ( 3 ) : 160 .
( 2 ) - حج ( 22 ) : 18 .