افراد آدمى از اجتماعات انسانى آسانتر است ، ولى در مورد اجتماعات سلولى بر عكس اين است .
كالبد شناسان و فيزيولوژيستها از مدتها پيش خصايص عمومى بافتها و اندامها را مىشناسند ولى جز اخيراً به مطالعه خواص سلولى يعنى واحد ساختمانى اعضا موفق نشدهاند . به كمك طريقههايى كه كشت بافتهاى زنده را در آزمايشگاه ممكن مىسازد ، اطلاعات بيشتر و عميقترى از زندگى سلولى به دست آمده است . در اين موقع سلولها از خود خصايص شگفتانگيز و قدرت مسلّمى نشان مىدهند كه گرچه در شرايط عادىِ زندگى نهان است ، با تأثير برخى حالات فيزيكو شيميايى محيط ظاهر مىشود . نه تنها خصايص آناتوميكى ، بلكه اين خصايص عملى است كه آنها را به ساختن بدن موجود زنده قادر مىكند .
هر سلول با وجود خردى خود وجود بسيار پيچيده و غامضى است و به هيچ وجه با انتزاعات شيميدانها ، يعنى يك قطرهء ژلاتين كه دورادورش را پردهء نيمه تراوايى فرا گرفته باشد ، شبيه نيست . همچنين در هسته يا بدن سلول جسمى را كه بيولوژيستها به آن پرتوپلاسما نام دادهاند نمىتوان ديد . امروز مىتوان تصوير سلولها را به روى پردههاى سينمايى از اندازهء قد آدمى نيز بزرگتر كرد و مطالعه نمود ، در اين حال تمام نكات ساختمانى سلول قابل رؤيت خواهد بود .
هسته كه مانند بالون بيضى شكلى با جدار قابل ارتجاع خود در آن غوطهور است ، و گويى به وسيلهء ژله كاملًا شفافى پر شده دو نوكلئول دارد كه به آهستگى تغيير شكل مىدهند . در اطراف هسته جنب و جوش زيادى حكمفرماست كه مخصوصاً در مجاورت حبابهايى كه كالبدشناسان به آن دستگاه گولژى يا رنو نام مىدهند ، بيشتر مشهود است .
دانههايى غير مشخص به مقدار زياد در اين ناحيه دائماً حركت مىكنند و حتى به پردههاى سلول نيز مىرسند . قسمتهاى جالبتر رشتههاى دراز ميتوكندرى
تفسير و شرح صحيفه سجاديه (فارسى) — صفحة 249
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٢٤٩