نكرد . در حركات عالم وجريان امور ، آثار تدبير و حكمت هويداست .
لايب نيتس مىگويد :
خدا صانعى عاجز نيست كه هر آن مجبور باشد در ماشينى كه ساخته است دست ببرد تا راه بيفتد ، خداوند از آغاز كه جهان را آفريده اين ماشين را چنان كامل ساخته كه تا ابد چرخها و اجزاى آن با اتفاق هم به كار مشغولاند .
پاسكال فيلسوف شهير مىگويد :
قانونى بالاتر و برتر از طبيعت هست كه بر همهء جهان تسلط دارد و نمىتوان آن را ناديده گرفت و بايد به او ايمان آورد ، و آن قانون آفرينش است كه ما را به وجود آورده و هستى ما از اوست و ما نمىتوانيم از او جدا باشيم ؛ زيرا اگر نور از منبع خود جدا شود نور نيست . و پيروى از اين قانون ايمان به خداست و همين ايمان مقدس ، سازش دين با دانش و تنها راهى است كه هر دو را بر خلاف ميل بىدينان و ملحدان و على رغم دلايل پوچ و فريبندهء آنان بايد پيمود . اين است يگانه راه رسيدن به كمال و پيروزى حق بر باطل . » « 1 » « با اختراع و تكميل تدريجى تلسكوب توانستيم بيش و بيشتر ، اعماق فضا را شناسايى كنيم . ستارگان كه ابتدا گمان مىرفت نقطههاى نورانى كوچكى هستند كه به يك اندازه از زمين ما فاصله دارند ، آشكار شد كه كرات عظيمى از نور و حرارتند كه ميليونها بار از زمين ما بزرگترند . آنگاه كشف شد كه بسيارى از اين نقاط روشن ، تنها يك ستارهء بزرگ نيستند بلكه در حقيقت مجموعهاى از ميليونها ستاره يا كهكشانند و بعضى از آنها به قدرى عظيمند كه نور پس از 000 ، 200 سال از يك سر آنها به سر ديگرشان مىرسد !
دوربينهاى نجومى جديد مىتوانند از مجموعهء اخترانى كه از ما 000 ، 000 ، 000 ، 6 سال نورى دورند عكس بگيرند و بدين ترتيب حوادثى را
هامش
( 1 ) - پنج گام : 80 .