كليد اصلى اين مبادله فتوسنتز است كه به وسيلهء گياهان سبز با استفاده از نور خورشيد انجام مىگيرد . در اين عمل انيدريد كربنيك و آب به اكسيژن خالص و هيدراتهاى كربن مبدل مىشود . هيدراتهاى كربن كه مركّب از كربن ، ئيدروژن و اكسيژن است ، جزء عمدهء گياه و منبع اصلى خوراك ما را تشكيل مىدهند . اكسيژن كه به اين طريق آزاد مىشود ، ذخيرهء اكسيژن جوّ را ترميم مىكند .
گياهان براى رشد به عناصر ديگرى نيز احتياج دارند . آنها عناصر مهمّى مانند فسفر ، پتاسيم ، آهن و يُد را از خاك يا از دريا مىگيرند . نيتروژن به خصوص براى رشد گياه ضرورى است ، ولى با وجود اين كه هوا شامل ميلياردها تن نيتروژن است ، اين عنصر از نظر شيميايى چندان فعّال نيست و معدودى از موجودات زنده مىتوانند مستقيماً از آن استفاده كنند .
گياهانى مانند شبدر و باقلا استثناءً مىتوانند نيتروژن خود را به يارى باكترىهاى نيتروژن گير كه بر غدههاى روى ريشهء آنها زندگى مىكنند جذب كنند و تحليل برند .
اين دسته از گياهان آن قدر نيتروژن مىگيرند ، يعنى آن را به تركيبات قابل استفاده تبديل مىكنند ، كه هم براى مصرف خود آنها كافى است و هم براى ترميم ذخيرهء نيتروژن خاك كه گياهان ديگر مصرف كردهاند !
جانوران از گياهان تغذيه مىكنند و تركيبات نيتروژن دفع مىكنند كه زمين را حاصلخيز مىسازد و قسمتى از آن نيز تجزيه شده و به صورت نيتروژن خالص به جوّ باز مىگردد . » « 1 » « اين همه نقش عجب بر در و ديوار وجود ، از قدرتى بىنهايت ، وجودى آگاه و منبعى كريم سرچشمه دارد ، كه انبياى عظامش در سايهء وحى ، انسان را به او هدايت نموده و از اسما و صفاتش قلوب را آگاه كرده تا در تمام شؤون حيات دست به دامان رحمتش زنند و آنچه هست از او دانند و هر حركت و حالى را بر وفق خواستهء او از
هامش
( 1 ) - عناصر جهان : 164 .