حمد فرشتگان و موجودات
اين جهان سراى تسبيح و ستايش است و آدميان و فرشتگان با تسبيح و ستايش هماهنگ با كاروان هستى ، رو به سوى تعالى دارند همچنان كه در اين تسبيحِ كمالى و ستايش خداوند ، همه آفريدگان مىكوشند تا به كمال شايستهء خود دست يابند .
اين فراز از دعاى حضرت اشاره به آيهء تسبيح پروردگار دارد كه فرمود :
تُسَبّحُ لَهُ السَّموَ تُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَن فِيهِنَّ وَ إِن مّن شَىْءٍ إِلَّا يُسَبّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِن لَّاتَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ كَانَ حَلِيًما غَفُورًا » « 1 »
آسمانهاى هفتگانه و زمين و هر كس كه در آنهاست ، او را تسبيح مىگويند ، و هيچ چيزى نيست مگر اين كه همراه با ستايش ، تسبيح او مىگويد ، ولى شما تسبيح آنها را نمىفهميد ، يقيناً او بردبار و بسيار آمرزنده است .
كل هستى به ستايش خدا و قدردانى از نعمتهاى او براى رسيدن به جوار قرب خداوند پيش مىروند . ستايش خداوند و سپاسگزارى از نعمتهاى حق تنها آموزههاى زبانى نيستند ؛ بلكه برنامهء سلوك رفتارى و درس اخلاق ستايندگان است كه بايد موافق با آن زندگى كنند و خلق و خوى و رفتارشان تجلّى ستايشها و سپاسهايشان باشد .
روشن است كه آگاهى از وصفهاى ستودنى خداوند ؛ دامنهء معرفت آدمى را گسترش مىدهد و زمينهء نيكبختى را فراهم مىآورد و او را موجودى متعالى و آينهء اخلاق الهى مىسازد .
حمد در كلام اميرالمؤمنين عليه السلام
امام على عليه السلام در نهج البلاغه مىفرمايد :
هامش
( 1 ) - اسراء ( 17 ) : آيهء 44 .