وَيُحِبُّونَ النِّساءَ وَيَنْسَوْنَ الْحُورَ وَيُحِبُّونَ القُصُورَ وَيَنْسَوْنَ القُبُورَ وَيُحِبُّونَ النَّفْسَ وَيَنْسَوْنَ الرَّبَّ اولئِكَ بَريئُونَ مِنّى وَانَا بَرىٌ مِنْهُمْ . « 1 »
رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : زمانى بر امَّت من برسد كه عاشق پنج چيز شوند و پنج چيز را از ياد ببرند : عاشق دنيا شوند و آخرت را از ياد ببرند ، عاشق جمع مال گردند و حساب فرداى آن را از ياد ببرند ، عاشق زنان شوند و حور را از ياد ببرند ، عاشق بناهاى سنگين شوند و قبرها را از ياد ببرندعاشق نفس شوند و ربّ را فراموش كنند . آنان از من بيزارند و من از آنان بيزارم .
نفس در كلام ملا صدرا
حضرت صدر المتألّهين در « هداية الطالبين » مىفرمايد : « نفس :
1 - يا شريفه است و مقابل آن خسيسه .
2 - يا قويّه است و مقابل آن ضعيفه .
3 - يا جامعه است ، يعنى هم شريفه و هم قويّه .
نفس شريفه
كه با زحمات طاقت فرساى صاحبش بر اساس معارف الهيّه تربيت شده و داراى حكمت و حرّيّت است .
حكمت آن ، خداشناسى ، خودشناسى ، فرمانشناسى و خطرشناسى است .
حرّيّت آن ، آزادى از اميال و شهوات و غرائز و حالات غلط و غير خدايى است .
در مقابل آن خسيسه است كه از حكمت و حرّيّت محروم و از حسنات و فضايل و خلاصه از رحمت حضرت دوست محروم است .
هامش
( 1 ) - المواعظ العددية : 256 ، باب 5 ، فى الخماسيات ؛ الحكم الزاهرة ، ترجمهء انصارى : 128 .